Thesaurus Indogermanischer Text- und Sprachmaterialien
TITUS CAUCASICA

Kaukasische Sprachen / Caucasian languages / Langues caucasiennes

Batsbi / Tsova-Tush

Beispieltext / Sample text


Erläuterungen / Explanations




თათაჲრ დუჲ დიკარ
თათრების მიერ ცხენების წაყვანა
თათაჲრ - "თათრების (მიერ)"; არს.სახ.; ერგ.(ბრ.ნიშ. დაკარგულია); მრ.რ.; მხ.რ.-თათრი-ვ(ვ კლასის გაქვავებული ნიშანია); დუჲ - "ცხენები"; არს. სახ.; სახ. ბრ.; მრ.რ.; მხ.რ.-დო(ბ-დ-ჯგუფი); დ-იკარ - "წაყვანა"; მასდარი(კლასოვანი ზმნა, დ-ნივთის კლ. ან მრ.რ. სახელის); ინფ.-დ-იკა;


1.1. შუჲრჩოხ, დაჰ7 ლაჩ ჰ7ათხელუჩო̆ ხანახ ბელდურა დემეტრეს დეფცი სოგო̆;
1.2. შარშანწინ, გარდასულ დროში, ბელადიანთ დემეტრემ მიამბო;
1.3. შურჩოხ - "შარშანწინ"; დროის ზმნისართი; დაჰ7 ლაჩ - "წინარე"; ზედს. სახ.; (დაჰ7(ა) - "იქ" ჩვენ.ნაცვ.; ლა- ნაწილაკი; ჩ-ირიბი ბრ.ჩანართი); ჰ7ათხელუჩო̆ - "გარდასულʻ; ზედს. სახ.; (ნაწარმოებია ზმნისართისაგან ლუ- სუფ. მეშვეობით, ჩო - ირიბი ბრ. ჩანართი); ხანახ ? ბელდურა - "ბელდური" საკ.სახ. (გვარი); ნათ.ბრ.; კრებსითი; (ბელადიანთ ცისკარიშვილებს ეძახიან) დემეტრ-ეს - "დემეტრემ"; ერგ. ბრ.; დეფცი - "მომიყვა"; ზმნა; აორისტი; საწყ.ფორმა - დეფცა (დ კლასის ნიშ. ნეიტრ.კლ.) სოგო̆ - "მე"; 1 პ. ნაცვ. მიმართ. ბრ. (გო̆ - ბრ. ნიშ.); მხ. რ.;


2.1. შირქი ვასო̆ ყონუნაჲნო̆ დუჲგოჰ7 აჲნო̆;
2.2. შირაქში ვარ, ახალგაზრდა, ცხენებში;
2.3. შირქი - "შირაქში"; ტოპონიმი; არს.სახ.; ადგ.ბრ.; საწყისი ფორმა "შირიქა"; ვ-ასო̆ - "ვარ"; ზმნა; საწყისი ფორმა "და"; (ვ მამაკაცის კლ. ნიშ.; სო̆ - 1 პირის ნიშ.); ყონუნაჲნო̆ - "ახალგაზრდა- ო"; ზედს. სახ.; საწყისი ფორმა "ყონო; აჲნო̆ - სხვათა სიტყვის ო - ნაწილაკი; დუჲგოჰ7 აჲნო̆ - "ცხენებში"; არს. სახ.; მრ. რიცხვი; მიმართ.-ადგ. ბრ. (ბრ. ნიშნ.: -გო, - ჰ7); მხ. რიცხვი - "დო; აჲნო̆ - სხვათა სიტყვის ო - ნაწილაკი; (ბ-დ ჯგუფი);


3.1. ჟე ჰ7ალო̆ და დახკენო̆ ლამუე;
3.2. ცხვარი ამოსულია მთაში;
3.3. ჟე - "ცხვარი"; არს. სახ.; მრ. რიცხვი (კრებსითი); დ კლასი; მხ. რიცხვი: უისთხ; ბ კლასი; ჰ7ალო̆ - "ზემოთ"; ზმნისართი; და დახკენო̆ - "(ა)მოსულია"; ზმნა; აორისტი; რთული აგებულებისაა: მიმღეობისა და დამხმარე ზმნის (და-რ) კონტამინაციით; ლამუ-ე - "მთაში და"; არს. სახ.; ადგ. ბრ.; საწყისი ფორმა: ლამ; (ბ-ბ ჯგ. კლასი); ე - კავშირი;


4.1. სო ვასო̆, სო მეზობლათ ჴენი ბაცბი ბაე;
4.2. მე ვარ, ჩემს მეზობლად სხვა ბაცბებიც არიან;
4.3. სო - "მე"; 1 პირის ნაცვ.; მხ. რიც.; სახ. ბრ.; ვ-ასო̆ - "ვარ"; ზმნა; საწყისი ფორმა: და; ვ- მამაკაცის კლ.; -სო̆ 1 პირის ნიშ.; სო - "ჩემი" კუთვ. ნაცვ.; მხ. რიც.; მეზობლათ - "მეზობლად"; არს. სახ. ჴენი - "სხვები"; განუსაზღვრ. ნაცვ.; მრ. რიც. (ი მრ. რიც. აფიქსი); მხ. რიცხვი: ჴენაϱ; ბაცბი - "ბაცბები"; ეთნონიმი; არს. სახ.; მრ. რიც. კრებსითი; ბ-ა-ე - "არიან"; ზმნა; საწყ. ფორმა: და-რ "არის";


5.1. ოშტუ დაჟარ დარ მე ო დაჟრენმაქა ღოჭ ლალჲოერათხ ءურდე, ჰ7ალ ლაჴჲიენო̆ აჰ7 ჲერწჲოერათხ, წურრაჲნო̆ ხი დათხანლათერე, ოჴუვ ცუ ჰ7ევალათრათხაჲნო̆.
5.2. ისეთი ბალახი იყო, რომ ამ ბალახზე ჯოხს მოვავლებდით დილას, როცა ჯოხს გავასწორებდით, წურწურით წყალი ჩამოსდიოდა და იმით ქუმელს ვზელდით;
5.3. ოშტუ - "ისეთი"; ზმნისართი; დაჟარ - "ბალახი"; არს. სახ.; მხ. რიც.; დ კლასი; ნაწარმოებია ზმნისაგან: დაჟ "ძოვა" და -არ სუფიქსი; დარ ?????????????? მე - "რომ"; ნაწილაკი; ო - "ის"; 3 პირის ნაცვ. მხ. რიც.; სახ. ბრ.; დაჟრენმაქა - "ბალახზე" (ბალახის ზემოდან); არს. სახ.; მიც. ბრ.; მაქა - "ზე" თანდებული; ღოჭ - "ჯოხი"; არს. სახ.; სახ. ბრ.; ჲ კლასი; მხ. რიც.; მრ. რიც.: ღოჭერჩ; ლალჲოერათხ - "მოვატარებდით"; ზმნა; ნამყო; მრ. რიც. ექსკლუზივი; საწყისი ფორმა: ლალდარ "მოტარება; ნაწარმოებია ლალა "ტარება, სვლა" და დამხმარე ზმნის და-რ მეშვეობით; -ათხ: 1 პირის ნიშ.; ءურდე - "დილას", ზმნისართი; ჰ7ალ ლაჴჲიენო̆ - "ამაღლებული"; მიმღეობა; ნაწარმოები ფუძეა: ჰ7ალ "ზევით", წინსართი; ლაჴ - ფუძე; ჲ კლ. ნიშ.(დამხმარე ზმნის დ-არ ნაშთი); იენო̆ - მიმღეობის მაწარმოებელი; აჰ7 ჲერწჲოერათხ - "გავასწორებდით, ჩამოვწევდით"; ზმნა; ნამყო; მრ. რიც. ექსკლუზივი; ნაწარმოები ფუძეა: აჰ7 წინსართი; ჲერწ ფუძე, სადაც ჲ კლასის ნიშანია და ნიშნავს, რომ დამხმარე ზმნის ნაშთია; თხ 1 პირის ნიშ.; წურრაჲნო̆ - "წურწურით"; მიმღეობა; ხი - "წყალი"; მხ. რიც.; სახ. ბრ.; დ კლასი; მრ. რიც.: ხიშ; დათხანლათერ-ე - "ჩამოსდიოდა"; ზმნა; ნამყო; დ კლასის ნიშ.; -ლა- პოტენც. სუფ.; -თ- კაუზ. ნიშ.; -ე ნაწილაკი კავშირის ფუნქციით; ოჴუვ - "მისით"; 3 პირის ნაცვ.; ინსტ. ბრ.; საწყისი ფორმა ო; ცუ - "ქუმელი"; არს. სახ.; მხ. რიც.; სახ. ბრ.; ბ კლასი; ჰ7ევალათრათხაჲნო̆ - "ვზელდით ხოლმე"; ზმნა; ნამყო; ჰ7ევა "მოზელვა"; -ლა- პოტენც. სუფ.; თ- კაუზ. სუფ.; რ- ნამყო დრ. აფიქსი; ათხ- 1 პირის მრ. რიც. ნიშ. ექსკლუზივი; აჲნო̆ სხვათა სიტყვის ო;


6.1. რაკი შირქი ხი ცო დარაჲ1ნო̆;
6.2. რაკი შირაქში წყალი არ იყო;
6.3. რაკი - "რაკი"; ნაწილაკი; ცო დარაჲნო̆ - "არ ყოფილა-ო"; ზმნა; ნამყო; ცო უარყოფითი ნაწ.; და-რ "იყო"; აჲნო სხვათა სიტყვის ო;


7.1. ცჰ7აჲნ ءურდე, ბუღა ბალენაჲნო̆, არცო ჲევო̆... თათრივ დუჲ დიკენაჲნო̆,
7.2. ერთ დილას ყვირილი მორთეს: მტერი, კაცო..., თათრებმა ცხენები გარეკესო;
7.3. ცჰ7აჲნ - "ერთს"; რიცხ. სახ.; მიც. ბრ.; ءურდე - "დილით, დილას"; ზმნიზედა; ბუღა ბალენაჲნო̆ - "ყვირილი მორთეს"; კომპოზიტია: ბუღა "ყვირილი", ბ-ალენ "დაიწყეს", ბ- კლასის ნიშ.; აჲნო̆ - სხვათა სიტყვის ო; არცო - "მტერი"; არს. სახ.; მხ. რიც.; სახ. ბრ.; დ კლასი.; ჲევო̆ - "ჰეი!"; შორისდებული; თათრივ - "თათრებმა"; არს. სახ.; მხ. რიც.; ერგ. ბრ.; ვ- კლ. ნიშ.; დიკენაჲნო̆ - "წაიყვანესო"; ზმნა; აორისტი; საწყისი ფორმა დ-იკა, დ კლ. ნიშ.; აჲნო̆ სხვათა სიტყვის ო;


8.1. დაჰ77აჭენეს ნაყგუჲჰ7აჲნო̆, ნატლაშ ჲაღჲანორ შირიქ დაკრენაჰ7აჲნო̆.
8.2. გავიხედე გზისკენ, კვალი გასდიოდა შირაქის შუიდან;
8.3. დაჰ77აჭენეს - "გავიხედე"; ზმნა, გრძნობა-აღქმის; დაჰ7 "გა- მიმართულების ზმნისწინი"; ჰ7აჭა "ყურება"; ს -1 პირის ნიშ.; ნაყ-გუ-ჲ-ჰ7-აჲნო̆ - "გზისაკენ"; არს. სახ.; მხ. რიც.; ბ კლ.; მიმართ. ბრ. (ორფუძიანი ბრუნება); საწყისი ფორმა ნიყ "გზა"; ნატლაშ - "კვალი"; არს. სახ.; ჲ კლ.; მხ. რიც.; სახ. ბრ.; ჲ-აღ-ჲ-ანორ - "მოყვებოდა, მოდიოდა თურმე"; საწყისი ფორმა დ-აϱა; დაკრენაჰ7აჲნო̆ - "შუაგულიდან"; არს. სახ.; ნათ. ბრ.; დოკ "გული"; დაკრ-ენ "ნათ. ბრ.; აჰ7 თანდებული; აჲნო̆ სხვათა სიტყვის ო;


9.1. ტყობალადანორ, ო ნამ დაჰ7 ბარ დაბერტყადბაჲლნო̆ დაჟრეგოჰ7აჲნო̆, ბაყეϱ დუჲ დარ დიკენუჲნო̆,
9.2. ეტყობოდა, ის ნამი ჰქონდა დაბერტყილი ბალახიდან, მართლაც ცხენები იყვნენ წაყვანილნი;
9.3. ტყობალა-და-ნორ - "ეტყობოდა"; ზმნა; წინარე წარსული; რთული შედგენილობისაა: ტყობალა "ეტყობა"; -და- დამხმარე ზმნა; ნორ- წინარე წარსულის სუფ.; ო - "ის"; ჩვენებ. ნაცვ.;მხ. რიც.; სახ. ბრ.; ნამ - "ნამი"; არს. სახ.; მხ. რიც.; სახ. ბრ.; ბ კლასი; დაჰ7 ????????????????? ბარ - "იყო"; ზმნა"; ნამყო; დაბერტყა-დ-ბ-აჲლ-ნო̆ - "დაბერტყილი"; მიმღეობა; რთული წარმოებისაა: დაბერტყა "დაბერტყა"; -დ- დამხმარე ზმნა დარ "ყოფნა"; ბ- კლ. ნიშ.; აჲლ- პოტენც. სუფ.; ნო̆ მიმღეობის აფიქსი; დაჟრეგოჰ7აჲნო̆ - "ბალახიდან"; არს. სახ.; მხ. რიც.; მიმართ.-ადგ. ბრ.; დ კლასი; საწყისი ფორმა: დაჟარ "ბალახი"; აჲნო̆ სხვატა სიტყვის ო; ბაყეϱ - "მართლაც"; დარ დიკენუჲნო̆ - "იყვნენ წაყვანილი"; რთული ზმნაა: მიმღეობა და დამხმარე ზმნა; დარ მეშველი ზმნა; დიკენო̆ "წაყვანილი";


10.1. დო ახკურ სოგო ნაჟტარ ცერე უბრალო̆ დონე;
10.2. ცხენი მება (მე) ბინის გვერდზე, უბრალო ცხენი რა;
10.3. ახკურ სოგო - "მება"; ზმნა (პასიური კონსტრუქციის); საწყისი ფორმა ახკა "მიბმა"; სოგო "მე" ნაცვალსახელი მიმართულებით ბრუნვაში; ნაჟტარ - "ბინა, წხვრის სადგომი"; არს. სახ.; მხ. რიც.; სახ. ბრ.; ჲ კლასი; ცერე - "ნაპირზე"; ზმნისართი; უბრალო̆ - "უბრალო"; ზედსართავი; დონ-ე - "ცხენი რა"; არს. სახ.; -ე ნაწილაკი ;


11.1. კნათიგო̆ აჲლʻნასაჲნო̆ მე ქასტეთ, დუჲ ჰ7ალო̆ დახკდებათაჲნო̆;
11.2. ბიჭებს ვუთხარიო, რომ ჩქარა ცხენები ამოიყვანეთო;
11.3. კნათიგო̆ - "ბიჭებს"; არს. სახ.; მრ. რიც.; მიმართ. ბრ.; ვ კლასი; საწყისი ფორმა კნათი; აჲლʻ-ნ-ასაჲნო̆ - "ვუთხარი-ო"; ზმნა; ალʻა "თქმა"; მე - "რომ"; ნაწილაკი; ქასტეთ - "მალე"; ზმნისართი / ზედსართავი; ჰ7ალო̆ დახკდებათაჲნო̆ - "ზევით ამოიყვანეთ-ო"; ზმნა; მრ. რიც.; ჰ7ალო̆ ზმნიზედა "ზევით"; საწყისი ფორმა: დახკდა "მოყვანა"; ბა- და თ- 1 და 2 კაუზაციის ნიშ.; აჲნო̆ სხვათა სიტყვის ო;


12.1. აჭთებეგო დარ დუჲე, უჲსრე7ალო̆ დახკდიჲე, ნასტ, თეყეშ, ჰ7ერჩეშ, ბაკ ჩუ ლახკი ე დუჲ;
12.2. ყაჭთეფაზე იყვნენ ცხენები, იქიდან ამოიყვანეს ძლივს, ხვეწნით, ხვევნით, ბაკეში შევრეკეთ ეს ცხენები;
12.3. აჭთებეგო - " "; არს. სახ.; ტოპონიმი; დარ დუჲე - "იყვნენ ცხენები"; უჲსრე - "იქიდან"; ზმნისართი; დახკდიჲე - ?????????????? ნასტ - "ძლივს"; ზმნისართი; თეყ-ეშ - "ხვეწნით"; აბსოლუტივი თეყ "ხვეწნა"; -ეშ სუფიქსია; ჰ7ერჩ-ეშ - "ხვევნა"; აბსოლუტივი ჰ7ერჩა "ხვევნა"; -ეშ სუფიქსია; ბაკ ჩუ - "ბაკეში"; არს. სახ.; ადგ. ბრ.(ბაკ-ე); ჩე თანდებული, მიმართულების აღმნ.; ჲ კლასი; ლახკი - "შევრეკეთ"; ზმნა; აორისტი; ინფინ.: ლახკა; სეკუჲ დო ბარ სოგო, შარე ჴოწო̆ ბედე7ალო̆ ცო ბეფხბორას, ჴოწო̆-დჵივწ ბედენე ოჴუჲნ ხაჲϱნას, ო ბოფხბითნას ჰ7ალო̆, ჴენი კნათი შუჲნ ბახე, სო ტყუჲჰ7 ვასო̆ ვოუ̆გვისენო̆, მაქ ხაϱენეს დონნ, დაჰ7 კაϱ ვაჲხჩედოლი ლაჴშირნა ქოკევ ჰ7ალო̆ ჴეფსინო̆ ჲოფსტ აკირ აჰ7უჲნო̆, ნაზარლა ყელე ლეცბინას ნასტ, აჰ7 ვახნას ო შარჩომცინე, ღრატეხ დაჰ ვაჲლʻჩედოლი დაჩო წივაჲნო̆ ბუღა ბალʻე დო, შვებ ჲაჲლʻნასე, ჰ7აჭენეს ბუჲტბანორ დაჩო ცჰ7აცა-ცჰ7აცა დაფანტოდბაჲლნო̆ კნათი ჰ7ათხ მინდრეღდაჰ7ოე, ჯაგისა მეყერ ტყუჲჰ7 სე დონცინაჲნო̆, აჲფშნაϱღარ თედოლ მინდრეღდაჰ7ოე, ჯაგისა მეყერ ტყუიჰ7 სე დონცინაჲნო̆, აჲფშნაϱღარ თედოლ ნაჟტარცერ აჰ7 ვახენეს, შალფურა კუჲჟ ვუჲტვანორ ჰ7ათხაჭაჲნო̆, თარმარლʻე დატყობადინას ო დონეხ მე კაძიკ ეშდიჲე გაგუჲნაჲნოე, ჰ7ათხ ტყოϱ თათრივ დუჲ დიკორაჲნო̆. იორლო̆ ჩუ დეკდიჲე ო დუჲ, ვაჲხნას ასაჲნო̆, ვახენეს, ჲალʻე თოფე, ჴაϱე7ანახჩონ, დადუჲდგრებადბა̆ლი ოსიჰ7ე, დოინ დაჰ7მაყო̆ ბალʻინე̆, არივლახ დაჰ7ა ლაჭყბალი თათაჲრაჲნო̆. მაქ ბახკე ჴენი კნათიე, ჴე ას თოფ ცო ჴოსინგესაჲნო̆ - ალʻი სოგო̆, დო7ალო ხეხკრას იორცერღა, აჰ7ო ხეხკრასე თა წმიდგიორგიგო̆ ვუღრას, ლეტა სო, ჴა თაბნივ ვაღოს ჰ7ონაჲნო̆. კნათინ მაგრამ ცო ჴეϱირ სონაჲნო̆, უჲსი̆ ბუჰ7ბიჲენეთხაჲნო̆, დაჰ7ა ჴაჩბინათხ ბანიϱაჲნო̆. დაჰ7 ბავბიჲენეთხ, შიიტǝ! კი ვარალო̆, ჴოიტǝ! კი ვარალო̆, ვარაჲნო̆. კნათივ ქაჲრცხ დაჰ7 დაფხიჲევო, ფჰ7აჲრჩკაწივ,, დალაბოვბალო̆ ობი, ლივნას მა დაფხოთაჲნოე, დაჰ7 დაფხი. გველხოკრისა ბატერ ოსი ბარწინო̆. შილღეჩ დენი განჯერე პრისტავ ვეϱენე̆, ალʻი თხოგო̆ მე - ბაცბი, ღაზე საქმ თაგჲინუჲშ, წეთǝ დინუჲში̆, მაგრამ დაჰ7 მოϱ მა ბაფხბორათაჲნო̆. ვუხ დორათხ, ცომ ალʻინგეთხე, ჰ7ათხ მე ვარ შუგოჰ7აჲნო̆ ალʻინაჲნო̆. ჰ7ამივაϱ ალʻი მე დემეტრ ვარაჲნო̆. ას აჲლʻნასაჲნო̆ ჲეო... აი ჲეო, დაჰ7 მაყო̆ ლიბლეთ სო კაცო, სოგო ეჴრი ქორთო̆ მიჩუხ ბა, ჟე ლაუ̆მუ̆ და დახენო̆, ჟე დადოლ დუჲნ და სოგო, ე კოჟიგო ცჰ7აϱცომ და, ბა, კუჲჟი, აჰ7 კისრბადებალე̆ კაცო, ხარჯ ჲეϱჩე ჰ7, ვუშ, ოჰა დაჰ7 ჲჴოს ჰ7ონაჲნო̆. კოჟის ალʻი ვუნდავუ ცუჲნო̆, ჲევო̆. ჲე, ო რუსეგო̆ აჲლʻნათხე მე, აი კოჟი ვარაჲნო̆, ჩუ დაწერადვიჲენე̆ კუჲჟი̆, კოჟინ ხატაე̆ დეϱე, სო მა ვასენა ვისე.




Achtung: Dieser Text ist mit Unicode / UTF8 kodiert. Um die in ihm erscheinenden Sonderzeichen auf Bildschirm und Drucker sichtbar zu machen, muß ein Font installiert sein, der Unicode abdeckt wie z.B. der TITUS-Font Titus Cyberbit Unicode. Attention: This text is encoded using Unicode / UTF8. The special characters as contained in it can only be displayed and printed by installing a font that covers Unicode such as the TITUS font Titus Cyberbit Unicode.




Copyright Jost Gippert buzn, Frankfurt a/M 2001. No parts of this document may be republished in any form without prior permission by the copyright holder.