Strophe: 1  
Verse: a   سپاس و آفرين آن پادشا را
Verse: b   که گيتى را پديد آورد و مارا

Strophe: 2  
Verse: a   بدو زيباست ملك و پادشايى
Verse: b   که هر گز نايد از ملکش جدايى

Strophe: 3  
Verse: a   خداى پاك و بى همتا و بى يار
Verse: b   هم از انديشه دور و هم ز ديدار

Strophe: 4  
Verse: a   نه بتواند مرو را چشم ديدن
Verse: b   نه انديشه درو داند رسيدن

Strophe: 5  
Verse: a   نه نقصانى پذيرد همچو جوهر
Verse: b   نه زان گردد مرو را حال ديگر

Strophe: 6  
Verse: a   نه هست او را عرض با جوهرى يار
Verse: b   که جوهر پس ازو بوده ست ناچار

Strophe: 7  
Verse: a   نشايد وصف او گفتى که چون است
Verse: b   که از تشبيه و از وصف او برون است

Strophe: 8  
Verse: a   به وصفش چند گفتى هم نه زيباست
Verse: b   که چندى را مقاديرست و احصاست

Strophe: 9  
Verse: a   کجا وسفش به گفتن هم نشايد
Verse: b   که پس پيرامنش چيزى ببايد

Page of edition: 2 
Strophe: 10  
Verse: a   به وصفش هم نشايد گفت کى بود
Verse: b   کجاهستش را مدت نپينود

Strophe: 11  
Verse: a   و گر کى بودن اندر وصفش آيد
Verse: b   پس او را اول و آخر ببايد

Strophe: 12  
Verse: a   نه با چيزى بپيوسته ست ديگر
Verse: b   که پس باشند در هستى برابر

Strophe: 13  
Verse: a   نه هست او را نهاد و حد و مقدار
Verse: b   که پس باشد نهاياتش پديدار

Strophe: 14  
Verse: a   نه ذات او بود هر گز مکانى
Verse: b   نه علم ذات او باشد نهانى

Strophe: 15  
Verse: a   زمان از وى پديد آمد به فرمان
Verse: b   به نزد برترين جوهر ز گيهان

Strophe: 16  
Verse: a   بدان جايى که جنبش گشت پيدا
Verse: b   وز آن جنبش زمانه شد هويدا

Strophe: 17  
Verse: a   مکان را نيز حد آمد پديدار
Verse: b   ميان هر دوان اجسام بسيار

Strophe: 18  
Verse: a   نفرمايى که آرايد سرايى
Verse: b   بدين سان جز حکيمى پادشايى

Strophe: 19  
Verse: a   که قوت را پديد آورد بى يار
Verse: b   به هستى نيستى را کرد قهار

Strophe: 20  
Verse: a   خداوندى که فرمانش روايى
Verse: b   چنين دارد همى در پادشايى

Strophe: 21  
Verse: a   نخستين جوهر روحانيان کرد
Verse: b   که او را نزمکان ونز زمان کرد

Strophe: 22  
Verse: a   برهنه کرد صورت شان زمادت
Verse: b   سراسر رهنمايان سعادت

Strophe: 23  
Verse: a   به نور خويش ايشان را بياراست
Verse: b   وزيشان کرد پيدا هر چه خود خواست

Strophe: 24  
Verse: a   نخستين آنچه پيدا شد ملك بود
Verse: b   وزان پس جوحرى کرد آن فلك بود

Strophe: 25  
Verse: a   وزيشان آمد اين اجرام روشن
Verse: b   بسان گل ميان سبز گلشن

Strophe: 26  
Verse: a   بهين شکليست ايشان را مدور
Verse: b   چنان چون بهترين لونى منور

Page of edition: 3 
Strophe: 27  
Verse: a   چو صورتهاى ايشان صورتى نيست
Verse: b   که ايشان را نهيب و آفتى نيست

Strophe: 28  
Verse: a   نه يکسانند هنواره به مقدار
Verse: b   به ديدار و به کردار و به رفتار

Strophe: 29  
Verse: a   اگر بى اختر ستى چرخ گردان
Verse: b   نگشتى مختلف اوقات گيهان

Strophe: 30  
Verse: a   نبودى اين عللهاى زمانى
Verse: b   کزو آيد نباتى زندگانى

Strophe: 31  
Verse: a   چو اين مايه نبودى رستنى را
Verse: b   نبودى جانور روى ز مى را

Strophe: 32  
Verse: a   و گر بى آسمان بودى ستاره
Verse: b   جهان پر نور بودى هامواره

Strophe: 33  
Verse: a   فروغ نور ظلمت را ز دودى
Verse: b   پس اين کون و فساد ما نبودى

Strophe: 34  
Verse: a   و گر نه کردى بودى چرخ مايل
Verse: b   بدين سان لختکيميل معدل

Strophe: 35  
Verse: a   نبودى فصلهاى سال گردان
Verse: b   نه تابستان رسيدى نه زمستان

Strophe: 36  
Verse: a   بزرگا کامگارا کردگارا
Verse: b   که چندين قدرتش نبود مارا

Strophe: 37  
Verse: a   چنان کس زور و قوت بى کرانست
Verse: b   عطابخشى و جودش همچنانست

Strophe: 38  
Verse: a   نه گر قدرت نمايد آيدش رنج
Verse: b   نه گر بخشش کند پالايدش گنج

Strophe: 39  
Verse: a   چو خود قدرت نماى جاودان بود
Verse: b   مرو را جود و قدرت بى کران بود

Strophe: 40  
Verse: a   به قدرت آفريد اندازه گيرى
Verse: b   ز دادار جهان قدرت پذيرى

Strophe: 41  
Verse: a   هيولى خواند او را مرد دانا
Verse: b   به قوتها پذيرفتن توانا

Strophe: 42  
Verse: a   چو ايزد را دهشها بى کران است
Verse: b   پذيرفتن مرو را همچنان است

Page of edition: 4 
Strophe: 43  
Verse: a   پذيرد افرينشها ز دادار
Verse: b   چو از سکه پذيرد مهر دينار

Strophe: 44  
Verse: a   مثال او به زر ماند که از زر
Verse: b   کند هر گونه صورت مرد زرگر

Strophe: 45  
Verse: a   چو ازد خواست کردن اين جهان را
Verse: b   کزو کون و فسادست اين و آن را

Strophe: 46  
Verse: a   همى دانست کاين آن گاه باشد
Verse: b   که ارکانش فرود ماه باشد

Strophe: 47  
Verse: a   يکى پيوند بر بايد به گوهر
Verse: b   منور گردد آن را در برابر

Strophe: 48  
Verse: a   يکى را در کژى صورت به فرمان
Verse: b   يکى بر راستى او را نگهبان

Strophe: 49  
Verse: a   پديد آورد آن را از هيولى
Verse: b   چهار ارکان بدين هر چار معنى

Strophe: 50  
Verse: a   از آن پيوندها آمد حرارات
Verse: b   دگر پيوند کز وى شد برودت

Strophe: 51  
Verse: a   رطوبت جسمها را کرد چونان
Verse: b   که گاه شکل بستن بد به فرمان

Strophe: 52  
Verse: a   يبوست همچنان او را فرو داشت
Verse: b   بدان تقويم و آن تعديل کاوداشت

Strophe: 53  
Verse: a   چو گشتند اين چهار ارکان مهيا
Verse: b   ازان گرمى بر آمد سوى بالا

Strophe: 54  
Verse: a   و گر سردى به بالا بر گذشتى
Verse: b   ز جنبسهاى گردون گرم گشتى

Strophe: 55  
Verse: a   پس آنگه چيره گشتى هر دو گرمى
Verse: b   برفتى سردى و ترى و نرمى

Strophe: 56  
Verse: a   لطيف آمد ازيشان باد و آتش
Verse: b   ازيرا سوى بالا گشت سر کش

Strophe: 57  
Verse: a   بگردانيد مثل چرخ گردان
Verse: b   همه نورى گذر يابد دريشان

Strophe: 58  
Verse: a   بدان تا نور مهر و ديگر اجرام
Verse: b   رسد ز انجا بدين الوان و اجسام

Strophe: 59  
Verse: a   زمين را نيست با لطف آشنايى
Verse: b   که تا بر وى بماند روشنايى

Strophe: 60  
Verse: a   و گر چونين نبودى او به گوهر
Verse: b   نماندى روشنايى از برابر

Page of edition: 5 
Strophe: 61  
Verse: a   چو هستى يافتند اين چار مادر
Verse: b   هوا و خاك پاك و آب و آذر

Strophe: 62  
Verse: a   ازيشان زاد چندين گونه فرزند
Verse: b   ز گوهرها و از تخم برومند

Strophe: 63  
Verse: a   هزاران گونه از هر جنس جان ور
Verse: b   هميشه حال گردانند يکسر

Strophe: 64  
Verse: a   و ليکن عالم کون و تباهى
Verse: b   دگر گون يافت فرمان الهى

Strophe: 65  
Verse: a   کجا در عالم مبدا و بالا
Verse: b   به ترتيب آنچه بد به گشت پيدا

Strophe: 66  
Verse: a   در اين عالم نه چونان بود فرمان
Verse: b   که اول گشت پيدا گوهر از کان

Strophe: 67  
Verse: a   به ترتيب آنچه به بد باز پس ماند
Verse: b   طبيعت اعتدال از پيش مى راند

Strophe: 68  
Verse: a   چه آن مادت کزو مردم همى خاست
Verse: b   خداى ما نخست آن را بپير است

Strophe: 69  
Verse: a   فزونيهاى آن را کرد اجسام
Verse: b   يکايك را دگر جنس و دگر نام

Strophe: 70  
Verse: a   به کان اندر مرو را زرعيان است
Verse: b   و ليك از ديدهء مردم نهان است

Strophe: 71  
Verse: a   نحستين جنس گوهر خاست از کان
Verse: b   به زيرش نوع گوهرهاى الوان

Strophe: 72  
Verse: a   دوم جنس نبات آمد به گيهان
Verse: b   سيم جنس هزاران گونه حيوان

Strophe: 73  
Verse: a   چو يزدان گوهر مردم بپالود
Verse: b   از آن با اعتدالى کاندر و بود

Strophe: 74  
Verse: a   پديد آورد مردم را ز گوهر
Verse: b   بران هم گوهران بر کرد مهتر

Strophe: 75  
Verse: a   غرض زيشان همه خود آدمى بود
Verse: b   که اورا فصلهاى مردمى بود

Strophe: 76  
Verse: a   نبات عالم و حيوان و گوهر
Verse: b   سراسر آدمى را شد مسخر

Page of edition: 6 
Strophe: 77  
Verse: a   چو او را پايه زيشان بر تر آمد
Verse: b   تمامى را جهانى ديگر آمد

Strophe: 78  
Verse: a   بدو داده است ايزد گوهر پاك
Verse: b   که نز بادست و نز آبست نز خاك

Strophe: 79  
Verse: a   يکى گويد مرو را روح قدسا
Verse: b   يکى گويد مرو را نفس گويا

Strophe: 80  
Verse: a   نداند علم کلى را نهايت
Verse: b   برون آرد صناعت از صناعت

Strophe: 81  
Verse: a   چو دانش جويد و دانش پسندد
Verse: b   بياموزد پس آن را کار بندد

Strophe: 82  
Verse: a   ز دوده گردد از زنگ تباهى
Verse: b   به چشمش خوار گردد شاه و شاهى

Strophe: 83  
Verse: a   شود پالوده از طبع بهيمى
Verse: b   به دست آرد کتبهاى حکيمى

Strophe: 84  
Verse: a   نخواهد هيچ اجسام زمين را
Verse: b   هميشه جويد آيات برين را

Strophe: 85  
Verse: a   بلندى جويد آنجا نه مکانى
Verse: b   و ليك از قدر و عز جاودانى

Strophe: 86  
Verse: a   چو رسد گردد از چنگال اصداد
Verse: b   شود آنجا که او را هست ميعاد

Strophe: 87  
Verse: a   شود ماننده آن پيشينگان را
Verse: b   کزيشان مايه آمد اين جهان را

Strophe: 88  
Verse: a   چنين دان کردگارت را چنين دان
Verse: b   بيفگن شك و دانش را يقين دان

Strophe: 89  
Verse: a   مکن تشبيه او را در صفاتش
Verse: b   که از تشبيه پاکيزه ست ذاتش

Strophe: 90  
Verse: a   بگفتم آنچه دانستم ز توحيد
Verse: b   خداى خويش را تمجيد و تحميد

Page of edition: 7 

Chapter: 2  
گفتر اندر ستايش محمد مصطوفى عاليه السلام

Strophe: 1  
Verse: a   کنون گويم ثناهاى پيمبر
Verse: b   که ما را سوى يزدانست رهبر

Strophe: 2  
Verse: a   چو گمراهى ز گيتى سر بر آورد
Verse: b   شب بى دانشى سايه بگسترد

Strophe: 3  
Verse: a   بيامد ديو و دام کفر بنهاد
Verse: b   همه گيتى بدان دام اندر افتاد

Strophe: 4  
Verse: a   ز غمرى هر کسى چون گاو و خر بود
Verse: b   همه چشمى و گوشى کور و کر بود

Strophe: 5  
Verse: a   يکى ناقوس در دست و چليپا
Verse: b   يکى آتش پرست و زند و استا

Strophe: 6  
Verse: a   يکى بت را خداى خويش کرده
Verse: b   يکى خورشيد و مه را سجده برده

Strophe: 7  
Verse: a   گرفته هر يکى راه نگونسار
Verse: b   که آن ره را به دوزخ بوده هنجار

Strophe: 8  
Verse: a   به فصل خويش يزدان رحمت آورد
Verse: b   ز رحمت نور در گيتى بگسترد

Strophe: 9  
Verse: a   بر آمد آفتاب راست گويان
Verse: b   خجسته رهنماى راه جويان

Strophe: 10  
Verse: a   چراغ دين ابوالقاسم محمد
Verse: b   رسول خاتم و ياسين و احمد

Strophe: 11  
Verse: a   به پاکى سيد فرزند آدم
Verse: b   به نيکى رهنماى خلق عالم

Strophe: 12  
Verse: a   خدا از آفرينش آفريدش
Verse: b   ز پاکان و گزينان بر گزيدش

Strophe: 13  
Verse: a   نبوت را بدو داده دو برهان
Verse: b   يکى فرقان و ديگر تيغ بران

Strophe: 14  
Verse: a   سخن گويان از ان خيره بماندند
Verse: b   هنر جويان بدين جان برفشاندند

Strophe: 15  
Verse: a   کجا در عصر او مردم که بودند
Verse: b   فصاحت با شجاعت مى ننودند

Page of edition: 8 
Strophe: 16  
Verse: a   بجو در شعرها گفتار ايشان
Verse: b   ببين در نامها کردار ايشان

Strophe: 17  
Verse: a   سخن شان در فصاحت آبدارست
Verse: b   هنرشان در شجاعت بيشمارست

Strophe: 18  
Verse: a   چنان قومى بدان کردار و گفتار
Verse: b   زبان شان در نثار و تيغ خونبار

Strophe: 19  
Verse: a   چو بشنيدند فرقان از پيمبر
Verse: b   بديدندش به جنگ بدر و خيبر

Strophe: 20  
Verse: a   بدانستند کان هر دو خداييست
Verse: b   پذيرفتنش جان را روشناييست

Strophe: 21  
Verse: a   سران ناکام سر بر خط نهادند
Verse: b   دوال از بند گيتى بر گشادند

Strophe: 22  
Verse: a   ز چنگ ديو بد گوهر برستند
Verse: b   بتان مکه را در هم شکستند

Strophe: 23  
Verse: a   به نور دين ز دوده گشت ظلمت
Verse: b   وز ابر حق فرو باريد رحمت

Strophe: 24  
Verse: a   بشد کيش بت آمد دين يزدان
Verse: b   زمين کفر بستد تيغ ايمان

Strophe: 25  
Verse: a   سپاس و شکر ايزد چون گزاريم
Verse: b   مگر جان را به شکر او سپاريم

Page of edition: 9 
Strophe: 26  
Verse: a   بدين دين همايون کاو به ما داد
Verse: b   بدين رهبر که بهر ما فرستاد

Strophe: 27  
Verse: a   رسول آمد رسالتها رسانيد
Verse: b   جهانى را ز خشم او رهانيد

Strophe: 28  
Verse: a   چه بخشاينده و مشفق خداييست
Verse: b   چه نيکو کار و چه رحمت نماييست

Strophe: 29  
Verse: a   که بر بيچارگى ما ببخضود
Verse: b   رسولى داد و راه نيك بننود

Strophe: 30  
Verse: a   پذيرفتيم وى را به خدايى
Verse: b   رسولش را به صدق و رهنمايى

Strophe: 31  
Verse: a   نه با وى ديگرى انبار گيريم
Verse: b   نه جز گفتار او چيزى پذيريم

Strophe: 32  
Verse: a   به دنيى و به عقبى روى با اوست
Verse: b   بجز اومان ندارد هيچ کس دوست

Strophe: 33  
Verse: a   اگر شمشير بارد بر سر ما
Verse: b   جزين دينى نبايد در خور ما

Strophe: 34  
Verse: a   نگه داريم دين تا روح داريم
Verse: b   به يزدان روح و دين با هم سپاريم

Strophe: 35  
Verse: a   خدايا آنچه بر ما بود کرديم
Verse: b   تن و جان را به فرمانت سپرديم

Strophe: 36  
Verse: a   ز پيغمبر پذيرفتيم دينت
Verse: b   بيفزوديم شکر و آفرينت

Strophe: 37  
Verse: a   و ليکن اين تن ما تو سرشتى
Verse: b   قصاى خويش بر ما تو نوشتى

Strophe: 38  
Verse: a   گرايدون کز تن ما گاه گاهى
Verse: b   پديد آيد خطايى ياگناهى

Strophe: 39  
Verse: a   مزن کردار ما را بر سر ما
Verse: b   مکن پاداش ما را در خور ما

Strophe: 40  
Verse: a   که ما بيچارگان تو خداييم
Verse: b   هميدون ز امتان مصطفاييم

Strophe: 41  
Verse: a   ار چه با گناه بى شماريم
Verse: b   به فصل و رحمت اميدواريم

Strophe: 42  
Verse: a   ترا حوانيم و شايد گر بخوانيم
Verse: b   که ما ره جز به در گاهت ندانيم

Strophe: 43  
Verse: a   کريمان مر صعيفان را نرانند
Verse: b   بحاصه چون به زاريشان بخوانند

Strophe: 44  
Verse: a   کريمى تو بخوان ما را به در گاه
Verse: b   چو خوانيمت به زارى گاه و بيگاه

Strophe: 45  
Verse: a   صعيفانيم شايد گر بخوانى
Verse: b   گنهکاريم شايد گر نرانى

Strophe: 46  
Verse: a   ز تو نشگفت فصل و بردبارى
Verse: b   چنان کز ما جفا و زشتکارى

Page of edition: 10 
Strophe: 47  
Verse: a   ترا احسان و رحمت بيکرانست
Verse: b   شفيع ما هميدون مهربانست

Strophe: 48  
Verse: a   چو پيش رحمت آيد محمد
Verse: b   اميد ما ز فصلت کى شود رد

Chapter: 3  
گفتار اندر ستايش سلطان ابوطالب طغرلبك

Strophe: 1  
Verse: a   سه طاعت واجب آمد بر خردمند
Verse: b   که آن هر سه به هم دارند پيوند

Strophe: 2  
Verse: a   از يشانست دل را شاد کامى
Verse: b   وزيشانست جان را نيك نامى

Strophe: 3  
Verse: a   دل از فرمان اين هر سه مگردان
Verse: b   اگر شواهى که يابى هر دو گيهان

Strophe: 4  
Verse: a   بدين گيتى ستوده زندگانى
Verse: b   بدان گيتى نهشت جاودانى

Strophe: 5  
Verse: a   يکى فرمان دادار جهانست
Verse: b   که جان را زو نجات جاودانست

Strophe: 6  
Verse: a   دوم فرمان پيغمبر محمد
Verse: b   که آن را کافى بى دين کند رد

Strophe: 7  
Verse: a   سيم فرمان سلطان جهاندار
Verse: b   به ملك اندر بهاى دين دادار

Strophe: 8  
Verse: a   ابوطالب شهنشاه معظم
Verse: b   خداوند خداوندان عالم

Strophe: 9  
Verse: a   ملك طغرلبك آن خورشيد همت
Verse: b   به هر کس زو رسيده عز و نعمت

Strophe: 10  
Verse: a   ظفر وى را دليل و جود گنجور
Verse: b   وفا وى را امين و عقل دستور

Strophe: 11  
Verse: a   مر آن را کاوست هم نام محمد
Verse: b   چو او منصور شد چون او مؤيد

Strophe: 12  
Verse: a   پديد آمد ز مشرق همچو خورشيد
Verse: b   به دولت شاه شاهان شد چو جمشيد

Strophe: 13  
Verse: a   به هندى تيغ بسته هند و خاور
Verse: b   به تر کى جنگ جويان روم و بربر

Strophe: 14  
Verse: a   ميان بسته ست بر ملك گشادن
Verse: b   جهان گيرد همى از دست دادن

Page of edition: 11 
Strophe: 15  
Verse: a   چه خوانى قصهء ساسانيان را
Verse: b   هميدون دفتر سامانيان را

Strophe: 16  
Verse: a   بخوان اخبار سلطان را يکى بار
Verse: b   که گردد آن همه بر چشم تو خوار

Strophe: 17  
Verse: a   بيابى اندرو چنان که خواهى
Verse: b   شگفتيهاى پيروزى و شاهى

Strophe: 18  
Verse: a   نوادرها و دولتهاى دوران
Verse: b   عجايبها و قدرتهاى يزدان

Strophe: 19  
Verse: a   بخوان اخبار او را تا بدانى
Verse: b   که کس ملکت نيابد رايگانى

Strophe: 20  
Verse: a   زمين ماورالنهر و خراسان
Verse: b   سراسر شاه را بوده ست ميدان

Strophe: 21  
Verse: a   نبردى کرده بر هر جايگاهى
Verse: b   برو بشکسته سالارى و شاهى

Strophe: 22  
Verse: a   چو از توران سوى ايران سفر کرد
Verse: b   چو کيخسرو به جيحون بر گذر کرد

Strophe: 23  
Verse: a   ستورش بود کشتى بخت رهبر
Verse: b   خدايش بود پشت و چرخ ياور

Strophe: 24  
Verse: a   نگر تا چون يقين دلش بد پك
Verse: b   که بر رودى چنان بگذشت بى باك

Strophe: 25  
Verse: a   چو نشکوهيد او را دل ز جيحون
Verse: b   چرا بشکوهد از حال دگر گون

Strophe: 26  
Verse: a   نه از گرما شکوهد نه ز سرما
Verse: b   نه از ريگ و کوير و کوه و دريا

Strophe: 27  
Verse: a   بيابانهاى خوارزم و خراسان
Verse: b   به چشمش همچنان آيد که بستان

Strophe: 28  
Verse: a   هميدون شخ هاى کوه قارن
Verse: b   به چشمش همچنان آيد که گلشن

Strophe: 29  
Verse: a   نه چون شاهان ديگر جام جويست
Verse: b   که از رنج آن نام جويست

Strophe: 30  
Verse: a   همى تا آب جيحون راز پس ماند
Verse: b   دو صد جيحون ز خون دشمنان راند

Strophe: 31  
Verse: a   يکى طوفان ز شيمشرش بر آمد
Verse: b   کزو روز همه شاهان سر آمد

Strophe: 32  
Verse: a   بدان گيتى روان شاه مسعود
Verse: b   خجل بود از روان شاه محنود

Strophe: 33  
Verse: a   کجا او سرزنش کردى فراوان
Verse: b   که بسپردى به نادانى خراسان

Strophe: 34  
Verse: a   کنون از بس روان شهرياران که
Verse: b   که با باد روان گشتند ياران

Page of edition: 12 
Strophe: 35  
Verse: a   همه از دست او شمشير خوردند
Verse: b   همه شاهى و ملك او را سپردند

Strophe: 36  
Verse: a   روان او برست از شرمسارى
Verse: b   که بسيارند همچون او به زارى

Strophe: 37  
Verse: a   به نزديك پدر گشته ست معذور
Verse: b   که بهتر زو بسى شه ديد مقهور

Strophe: 38  
Verse: a   کدامين شاه در مشرق گه رزم
Verse: b   توانستى زدن با شاه خوارزم

Strophe: 39  
Verse: a   شناسد هر که در ايام ما بود
Verse: b   که کار شه ملك چون برسما بود

Strophe: 40  
Verse: a   سوار ترك بودش صد هزارى
Verse: b   که بس بد با سپاهى زان سوارى

Strophe: 41  
Verse: a   ز بس کاو تاختن برد و شبيخون
Verse: b   شکوهش بود ز آن رستم افزون

Strophe: 42  
Verse: a   خداوند جهان سلطان اعظم
Verse: b   به تدبير صواب و راى محکم

Strophe: 43  
Verse: a   چنان لشکر بدرد روز کينه
Verse: b   که سندان گران مر آبگينه

Strophe: 44  
Verse: a   هم از سلطان هزيمت شد به خوارى
Verse: b   هم اندر راه کشته شد به زارى

Strophe: 45  
Verse: a   بد انديشان سلطان آنچه بودند
Verse: b   همين روز و همين حال آند

Strophe: 46  
Verse: a   هر آن کهتر که با مهتر ستيزد
Verse: b   چنان افتد که هرگز برنخيزد

Strophe: 47  
Verse: a   تنش گردد شقاوت را فسانه
Verse: b   روانش تير خذلان را نشانه

Strophe: 48  
Verse: a   و ليکن گر ورا دشمن نبودى
Verse: b   پس اين چندين هنر با که ننودى

Strophe: 49  
Verse: a   اگر ظلمت ننودى سايه گستر
Verse: b   نبودى قدر خورشيد منور

Strophe: 50  
Verse: a   هميدون شاه گيتى قدر والاش
Verse: b   پديد آورد مردم را به اعداش

Strophe: 51  
Verse: a   چو صافى کرد خوارزم خراسان
Verse: b   فرود آمد به طبرستان و گرگان

Strophe: 52  
Verse: a   زمينى نيست در عالم سراسر
Verse: b   ازو پژموده تر از وى عجبتر

Strophe: 53  
Verse: a   سه گونه جاى باشد صعب و دشوار
Verse: b   يکى دريا دگر آجام و کهسار

Strophe: 54  
Verse: a   سراسر کوه او قلعه همانا
Verse: b   چو خندق گشته در دامانش دريا

Page of edition: 13 
Strophe: 55  
Verse: a   نداند زيرك آن را وصف کردن
Verse: b   نداند ديو در وى راه بردن

Strophe: 56  
Verse: a   درو مردان جنگى گيل و ديلم
Verse: b   دليران و هنرجويان عالم

Strophe: 57  
Verse: a   هنرشان غارتست و جنگ پيشه
Verse: b   بيامخته دران دريا و بيشه

Strophe: 58  
Verse: a   چو رايتهاى سلطان را بديدند
Verse: b   چو ديو از نام يزدان در رميدند

Strophe: 59  
Verse: a   از آن دريا که آنجا هست افزون
Verse: b   ازيشان ريخت سلطان جهان خون

Strophe: 60  
Verse: a   کنون يابند آنجا بر درختان
Verse: b   به جاى ميوه مغز شوربختان

Strophe: 61  
Verse: a   چو صافى گشت شهر و آن ولايت
Verse: b   از انجا سوى رى آورد رايت

Strophe: 62  
Verse: a   به هر جايى سپهداران فرستاد
Verse: b   که يك يك مختصر با تو کنم ياد

Strophe: 63  
Verse: a   سپهدارى به مکران رفت و گرگان
Verse: b   يکى ديگر به موصل رفت و خوزان

Strophe: 64  
Verse: a   يکى ديگر به کرمان رفت و شيراز
Verse: b   يکى ديگر به ششتر رفت و اهواز

Strophe: 65  
Verse: a   يکى ديگر به اران رفت و ارمن
Verse: b   فگند اندر ديار روم شيون

Strophe: 66  
Verse: a   سپهداران او پيروز گشتند
Verse: b   بد انديشان او بدروز گشتند

Strophe: 67  
Verse: a   رسول آمد بدو از ارسلان خان
Verse: b   به نامه جست ازو پيوند و پيمان

Strophe: 68  
Verse: a   فرستادش به هديه مال بسيار
Verse: b   پذيرفتش خراج ملك تاتار

Strophe: 69  
Verse: a   جهان سالار با وى کرد پيوند
Verse: b   که ديد او را به شاهى بس خردمند

Strophe: 70  
Verse: a   وزان پس مرد مال آمد ز قيسر
Verse: b   چنان کايد ز کهتر سوى مهتر

Strophe: 71  
Verse: a   خراج روم ده ساله فرستاد
Verse: b   اسيران را ز بندش کرد آزاد

Strophe: 72  
Verse: a   به عنوريه با قصرش برابر
Verse: b   مناره کرد و مسجد کرد و منبر

Strophe: 73  
Verse: a   نوشته نام سلطان بر مناره
Verse: b   شده زو دين اسلام آشکاره

Page of edition: 14 

Strophe: 74  
Verse: a   ز شاه شام نيز آمد رسولى
Verse: b   ننوده عهد را بهتر قبولى

Strophe: 75  
Verse: a   فرستاده به هديه مال بسيار
Verse: b   وزآن جمله يکى ياقوت شهوار

Strophe: 76  
Verse: a   يکى ياقوت رمانى بشکوه
Verse: b   بزرگ و گرد و ناهنوار چون کوه

Strophe: 77  
Verse: a   ز رخشانى چو خورشيد سما بود
Verse: b   خراج شام يك سالش بها بود

Strophe: 78  
Verse: a   ابا خوبى و با نغزى و رنگش
Verse: b   بر آمد سى و شش مثقال سنگش

Strophe: 79  
Verse: a   ازان پس آمدش منضور و خلعت
Verse: b   لواى پادشاهى از خليفت

Strophe: 80  
Verse: a   بپوشيد آن لوا را در صفاهان
Verse: b   بدانش تهنيت کردند شاهان

Strophe: 81  
Verse: a   به يك رويه ز چين تا مصر و بربر
Verse: b   شدند او را ملوك دهر چاکر

Strophe: 82  
Verse: a   ميان دجله و جيهون جهانيست
Verse: b   وليکن شاه را چون بوستانيست

Strophe: 83  
Verse: a   رهى گشتند او را زور دستان
Verse: b   ز دل کردند بيرون مکور دستان

Strophe: 84  
Verse: a   همى گردد در اين شاهانه بستان
Verse: b   به کام خويش با درگه پرستان

Strophe: 85  
Verse: a   هزاران آفتاب اندر کنارش
Verse: b   هزاران اژدها اندر حصارش

Strophe: 86  
Verse: a   گهى دارد نشست اندر خراسان
Verse: b   گهى در اصفهان و گه به گرگان

Strophe: 87  
Verse: a   از اطراف ولايت هر زمانى
Verse: b   به فتهى آورندش مژدگانى

Strophe: 88  
Verse: a   ز بانگ طبل و بوق مژده خواهان
Verse: b   نخفتم هفت مه اندر صفاهان

Strophe: 89  
Verse: a   به ماهى در نباشد روزگارى
Verse: b   کز اقليمى نيارندش نثارى

Page of edition: 15 

Strophe: 90  
Verse: a   جهان او راست مى دارد شادى
Verse: b   که و مه را همى بخشد به رادى

Strophe: 91  
Verse: a   مرادش زين جهان جز مردمى نه
Verse: b   ز يزدان ترسد و از آدمى نه

Strophe: 92  
Verse: a   بر اطراف جهان شاهان نامى
Verse: b   ازو جويند جاه و نيك نامى

Strophe: 93  
Verse: a   ازيشان هر کرا او به نوازد
Verse: b   ز بخت خويش آن کس بيش نازد

Strophe: 94  
Verse: a   به درگاه آنکه او را کهترانند
Verse: b   مه از خانان و بيش از قيصرانند

Strophe: 95  
Verse: a   کجا از خان و قيصر سال تا سال
Verse: b   همى آيد پياپى گونه گون مال

Strophe: 96  
Verse: a   کرا ديدى تو از شاهان کضور
Verse: b   بدين نام و بدين جاه و بدين فر

Strophe: 97  
Verse: a   کدامين پادشه را بود چندين
Verse: b   ز مصر و شام و موصل تا در چين

Strophe: 98  
Verse: a   کدامين پادشه را اين هنر بود
Verse: b   که نزرنج و نه از مرگش حذر بود

Strophe: 99  
Verse: a   سزد گر جان او چندان بماند
Verse: b   که افزونتر ز جويدان بماند

Strophe: 100  
Verse: a   هزاران آفرين بر جان او باد
Verse: b   مدار چرخ بر فرمان او باد

Strophe: 101  
Verse: a   ستاره رهنماى کام او باد
Verse: b   زمانه نيك خواه نام او باد

Strophe: 102  
Verse: a   شهنشاهى و نامش جاودان باد
Verse: b   تنش آسوده و دل شادمان باد

Strophe: 103  
Verse: a   کجا رزمش بود پيروزگر باد
Verse: b   کجا بزمش بود با جاه و فرباد

Strophe: 104  
Verse: a   به هر کامى نشاط او را قرين باد
Verse: b   به هر کارى خدا او را معين باد

Page of edition: 16 

Chapter: 4  
گفتار اندر ستايش خواجه ابو نصر منصور بن مهمد

Strophe: 1  
Verse: a   چو ايزد بنده اى را يار باشد
Verse: b   دو چشم دولتش بيدار باشد

Strophe: 2  
Verse: a   ز پيروزى به دست آرد همه کام
Verse: b   ز به روزى به چنگ آرد همه نام

Strophe: 3  
Verse: a   کجا چيزى بود زيبا و شهوار
Verse: b   کجا مردى بود شايستهء کار

Strophe: 4  
Verse: a   دهد يزدان بدان بنده سراسر
Verse: b   که او باشد بدان هنواره در خور

Strophe: 5  
Verse: a   بدين گونه که داد اکنون به سلطان
Verse: b   گزين از هرچه تو دانى به گيهان

Strophe: 6  
Verse: a   همه مردان در گاهش چنانند
Verse: b   که با ايشان دگر مردان زنانند

Strophe: 7  
Verse: a   وليکن هست ازيشان نامدارى
Verse: b   دليرى کاردانى هوشيارى

Strophe: 8  
Verse: a   حکيمى زير کى مرد آزمايى
Verse: b   کريمى نيکخويى نيك رايى

Strophe: 9  
Verse: a   سخنگويى سخندانى ظريفى
Verse: b   هنرمندى هنرجويى لطيفى

Strophe: 10  
Verse: a   کجا در گاه سلطان را عميدست
Verse: b   به هر کارى و هر حالى حميدست

Strophe: 11  
Verse: a   به پيروزى و بهروزى مؤيّد
Verse: b   ابونصراست و منصور و محمد

Strophe: 12  
Verse: a   خداوندى که از نيکى جهانيست
Verse: b   دُرو راى بلندش آسمانيست

Strophe: 13  
Verse: a   ازين گيتى سوى دانش گرايد
Verse: b   ز دانش يافتن رامش فزايد

Strophe: 14  
Verse: a   هميشه نام نيکو دوست دارد
Verse: b   ابى حقى که باشد حق گزارد

Strophe: 15  
Verse: a   کم آزار است و بر مردرم فروتن
Verse: b   مرو را الجرم کس نيست دشمن

Strophe: 16  
Verse: a   چرا دشمن بود آنرا که جانس
Verse: b   همى بخشايد از خواهندگانش

Page of edition: 17 
Strophe: 17  
Verse: a   خرد را پيش خود دستور دارد
Verse: b   دل از هر ناپسندى دور دارد

Strophe: 18  
Verse: a   هر آوازى بداند چون سليمان
Verse: b   هزاران ديو را دارد به فرمان

Strophe: 19  
Verse: a   به رادى هست از حاتم فزونتر
Verse: b   به مردى بهترست از رستم زر

Strophe: 20  
Verse: a   چنان گويد زبان هفت کضور
Verse: b   که گويى زان زمينش بود گوهر

Strophe: 21  
Verse: a   طرازى ظنّ برد کاو از طرازست
Verse: b   حجازى نيز گويد از حجازست

Strophe: 22  
Verse: a   چو نثر هر زبانش خوشتر آيد
Verse: b   به نظم آن زبان معجز نمايد

Strophe: 23  
Verse: a   درى و تازى و ترکى بگويد
Verse: b   به الفاظى که زنگ از دل بضويد

Strophe: 24  
Verse: a   دو شمشيرست ز الماس و بيانش
Verse: b   يکى در دست و ديگر در دهانش

Strophe: 25  
Verse: a   يکى گاه هنر خارا گذارإد
Verse: b   يکى گاه سخن دانش نگارد

Strophe: 26  
Verse: a   بسا گُردا کزان گشته ست پيچان
Verse: b   بسا جانا کزين گشته ست بى جان

Strophe: 27  
Verse: a   که و مه لشکر سلطان عالم
Verse: b   به جان وى خورند سوگند محکم

Strophe: 28  
Verse: a   چو با کهتر ز خود، سازد پدروار
Verse: b   چو با مهتر، همى سازد پسروار

Strophe: 29  
Verse: a   بدو با همسران مثل برادر
Verse: b   نباشد زادمردى زين فزونتر

Strophe: 30  
Verse: a   زهر فن گرد او جمع حکيمان
Verse: b   خطيبان و دبيران و اديبان

Strophe: 31  
Verse: a   ز هر شهرى بدو گرد آمدستند
Verse: b   به بحر جود او غرقه شدستند

Strophe: 32  
Verse: a   اگر او نيستى ما را خريدار
Verse: b   نبودى شاعرى را هيچ مقدار

Strophe: 33  
Verse: a   و گر چه شاعرى باشد نه دانا
Verse: b   بسى احسنت و زه گويد به عمدا

Strophe: 34  
Verse: a   يکى از بهر آن تا کاو شود شاد
Verse: b   دگر تا بيشتر بايد عطا داد

Page of edition: 18 
Strophe: 35  
Verse: a   ز مشرق تا به مغرب کار گيهان
Verse: b   به زير امر و کردست سلطان

Strophe: 36  
Verse: a   بروبر نيست چندان رنج از اين کار
Verse: b   که از يك جام مى بر دست ميخوار

Strophe: 37  
Verse: a   بزرگا جود دادار جهان بين
Verse: b   که بخشد مردمى راا فصل چندين

Strophe: 38  
Verse: a   الا تا در جهان کون و فسادست
Verse: b   وزيشان خاك مبادا و معادست

Strophe: 39  
Verse: a   بقا باد اين کريم نيکخو را
Verse: b   بر افزون باد جاه و دولت او را

Strophe: 40  
Verse: a   هميشه بخت او پيروز گرباد
Verse: b   به پيروزى و نيکى نامور باد

Strophe: 41  
Verse: a   متابع باد او را ملك گيهان
Verse: b   موافق باد وى را فرّ يزدان

Chapter: 5  
گفتار اندر گرفتن سلطان شهر اصفهان را

Strophe: 1  
Verse: a   چو سلطان معاصم شاه شاهان
Verse: b   به فال نيك آمد در صفاهان

Strophe: 2  
Verse: a   به شادى ديد شهرى چون بهارى
Verse: b   چو گوهر گرد شهر اندر حصارى

Strophe: 3  
Verse: a   خلاف شاه او را کرده ويران
Verse: b   کجا ماند خلاف شه به طوفان

Strophe: 4  
Verse: a   اگر نه شاه بودى سخن عادل
Verse: b   به گاه مهر و بخشايش نکو دل

Strophe: 5  
Verse: a   صفاهان را نماندى خشت بر خشت
Verse: b   نکردى کس به صد سال اندر و کشت

Strophe: 6  
Verse: a   وليکن مردمى را کار فرمود
Verse: b   به شهرى و سپاهى بر ببخضود

Strophe: 7  
Verse: a   گنهشان زير پا اندر بماليد
Verse: b   چنان کز خشم او يك تن نناليد

Strophe: 8  
Verse: a   نه چون ديگر شهان کين کهن خواست
Verse: b   به چشم خويش دشمن را بپيراست

Strophe: 9  
Verse: a   چنان چون ياد کرد ايزد به فرقان
Verse: b   چو گفتى حال بلقيس و سليمان

Page of edition: 19 
Strophe: 10  
Verse: a   که شاهان چون به شهر نو در آيند
Verse: b   تباهيها و زشتيها نمايند

Strophe: 11  
Verse: a   گروهى را که عزّ و جاه دارند
Verse: b   به دست خوارى و سختى سپارند

Strophe: 12  
Verse: a   خداوند جهان شاه دلاور
Verse: b   پديد آورد رسمى زين نکوتر

Strophe: 13  
Verse: a   ز هر گونه که مردم بود در شهر
Verse: b   ز داد خويش دادش جمله را بهر

Strophe: 14  
Verse: a   سپاهى را ولايت داد و شاهى
Verse: b   نه زشتى شان ننود و نه تباهى

Strophe: 15  
Verse: a   بدانگه کس نديد از وى زيانى
Verse: b   يکى ديدند سود و شادمانى

Strophe: 16  
Verse: a   چو کار لشکرى زين گونه بگزارد
Verse: b   چنان کز هيچ کس مويى نيازارد

Strophe: 17  
Verse: a   رعيت را ازين بهتر ببخضود
Verse: b   همه شهر از بدانديشان بپالود

Strophe: 18  
Verse: a   گروهى را به مردم مى سپردند
Verse: b   رعيت را به ديوان غمز کردند

Strophe: 19  
Verse: a   به فرمانش زبانهاشان بريدند
Verse: b   به ديده ميل سوزان در کشيدند

Strophe: 20  
Verse: a   پس آنگه رنج خويش از شهر برداشت
Verse: b   برفت و شهر بى آشوب بگذشت

Strophe: 21  
Verse: a   بدان تا رنج او بر کس نباشد
Verse: b   که با آن رنج مردم بس نباشد

Strophe: 22  
Verse: a   گه رفتن صفاهان داد آن را
Verse: b   که ارزانيست بختش صد جهان را

Strophe: 23  
Verse: a   ابوالفتح آفتاب نامداران
Verse: b   مظفر نام و تاج کامگاران

Strophe: 24  
Verse: a   به فصل اندر جهانى از تمامى
Verse: b   شهنشه را چو فرزند گرامى

Strophe: 25  
Verse: a   ملك او را سپرده کدخدايى
Verse: b   برو گسترده هم فرّخدايى

Strophe: 26  
Verse: a   پسنديده مرو را در همه کار
Verse: b   دلش هرگز ازو ناديده آزار

Strophe: 27  
Verse: a   به هر کارى مرو را ديده کارى
Verse: b   وزو ديده وفا و استوارى

Strophe: 28  
Verse: a   به گاه رفتن او را پيش خود خواند
Verse: b   ز گنج مهر بر وى گوهر افشاند

Strophe: 29  
Verse: a   بدو گفت ارچه تو خود هوشيارى
Verse: b   وفادارى و از دل دوستدارى

Strophe: 30  
Verse: a   ز گفتن نيز چاره نيست ما را
Verse: b   که در گردن کنيمت زينها را

Page of edition: 20 
Strophe: 31  
Verse: a   ترا بهتر ز هر کس برگزيدم
Verse: b   چو اندر کارها شايسته ديدم

Strophe: 32  
Verse: a   به گوش دل تو بشنود هر چه گويم
Verse: b   کزين گفتن همه نام تو جويم

Strophe: 33  
Verse: a   نخستين عهد ما را با تو انست
Verse: b   کزو ترسى که دادار جهانست

Strophe: 34  
Verse: a   ازو ترسى بدو امّيد دارى
Verse: b   و زو شواهى تو در هر کار يارى

Strophe: 35  
Verse: a   سر از فرمان او بيرون نيارى
Verse: b   همه کارى به فرمانش گزارى

Strophe: 36  
Verse: a   دگر اين مردمان کاندر جهانند
Verse: b   همه چون من مراو را بندگانند

Strophe: 37  
Verse: a   بحق در کار ايشان داورى کن
Verse: b   هميشه راستى را ياورى کن

Strophe: 38  
Verse: a   ستمگر دشمن دادار باشد
Verse: b   که از فرمان او بيزار باشد

Strophe: 39  
Verse: a   به خنجر دشمنانش را ببيزاى
Verse: b   به نيکى دوستانش را ببخشاى

Strophe: 40  
Verse: a   چو نپسندى ستم را از ستمگار
Verse: b   مکن تو نيز هرگز بر ستم کار

Strophe: 41  
Verse: a   که ما از چيز مردم بى نيازيم
Verse: b   به داد و دين همى گردن فرازيم

Strophe: 42  
Verse: a   صفاهان را به عدل آبد گردان
Verse: b   همه کس را به نيکى شاد گردان

Strophe: 43  
Verse: a   درون شهر و بيرونش چنان دار
Verse: b   که ايمن باشد از مکّار و غدّار

Strophe: 44  
Verse: a   چنان بايد که زر بر سر نهدزن
Verse: b   به روز و شب بگردد گرد برزن

Strophe: 45  
Verse: a   نيارد کس نگه کردن دران زر
Verse: b   و گرنه بر سر آن زر نهد سر

Strophe: 46  
Verse: a   ترا زين پيش بسيار آم
Verse: b   به هر کارى ز تو خشنود بودم

Strophe: 47  
Verse: a   بدين کار از تو هم خشنود باشم
Verse: b   نکاهد آنچه من بفزود باشم

Strophe: 48  
Verse: a   سخن جمله کنيم اندر يکى جاى
Verse: b   تو خود دانى که ما را چون بود راى

Strophe: 49  
Verse: a   ثو خود دانى که ما نيکى پسنديم
Verse: b   دل اندر نعمت گيتى نبنديم

Strophe: 50  
Verse: a   بدين سر زين بزرگى نام جوييم
Verse: b   بدان سر نيکوى فرجام جوييم

Strophe: 51  
Verse: a   تو نام ما به کارخير بفروز
Verse: b   که نيکى مرد را فرّخ کند روز

Page of edition: 21 
Strophe: 52  
Verse: a   درين شاهى چو از يزدان بترسم
Verse: b   هر آنچ از من بپرسند از تو پرسم

Strophe: 53  
Verse: a   چو کار ما به کام ما گزارى
Verse: b   ز ما يابى هر امّيدى که دارى

Strophe: 54  
Verse: a   اميد و رنج تو صايع نمانيم
Verse: b   ترا زين پس به افزونى رسانيم

Strophe: 55  
Verse: a   هر آن گاهى که تو شايسته باشى
Verse: b   به کار بيش از اين باثسته باشى

Strophe: 56  
Verse: a   به بهروزى اميد دل قوى دار
Verse: b   که فرمانت بود با بخت تو يار

Strophe: 57  
Verse: a   فراوان کار بسته بر گشايد
Verse: b   ترا از ما همه کامى بر آيد

Strophe: 58  
Verse: a   مراد خويش با تو ياد کرديم
Verse: b   برفتيم و به يزدانت سپرديم

Strophe: 59  
Verse: a   پس آنگه همچنين منضور کردند
Verse: b   همه دخل و خراج او را سپردند

Strophe: 60  
Verse: a   يکى تشريف دادش شه که ديگر
Verse: b   ندادست ايچ کس را زان نکوتر

Strophe: 61  
Verse: a   ز تازى مر کبى نامى و رهوار
Verse: b   برو زرين ستام و زين شهوار

Strophe: 62  
Verse: a   قباى رومى و زربفت دستار
Verse: b   دگر گونه جزاين تشريف بسيار

Strophe: 63  
Verse: a   همان طبل و علم چونانکه بايد
Verse: b   که چون او نامدارى را بشايد

Strophe: 64  
Verse: a   اگر چه کار خلعت سخت نيکوست
Verse: b   فزون از قدر عالى همت اوست

Strophe: 65  
Verse: a   چگونه شاد گردد ز اصفهانى
Verse: b   دلى کاو مهتر آمد از جهانى

Chapter: 6  
گفتار اندر ستايش عميد ابو الفتح مظفر

Strophe: 1  
Verse: a   چه خواهى نيکوترين اى صفاهان
Verse: b   که گشتى دار ملك شاه شاهان

Page of edition: 22 
Strophe: 2  
Verse: a   همى رشك آرد اکنون بر تو بغداد
Verse: b   که او را نيست آنچ ايزد ترا داد

Strophe: 3  
Verse: a   شهنشاهى چو سلطان معظم
Verse: b   به پيروزى شه شاهان عالم

Strophe: 4  
Verse: a   خداوندى چو بوالفتح مظفر
Verse: b   ز سلطان يافته هم جاه و هم فر

Strophe: 5  
Verse: a   هم از تخمه بزرگ و هم ز دولت
Verse: b   هم از پايه بلند و هم ز همت

Strophe: 6  
Verse: a   هم از گوهر گزيده هم ز اختر
Verse: b   هم از منظر ستوده هم ز مخبر

Strophe: 7  
Verse: a   چو مشرق بود اصلش هامواره
Verse: b   بر آينده ازو ماه و ستاره

Strophe: 8  
Verse: a   کنون زو آمده خواجه چو خورشيد
Verse: b   جهان در فرّ نورش بسته اميد

Strophe: 9  
Verse: a   ز فتحش کنيت آمد وز ظفر نام
Verse: b   ازيرا يافتست از هر دوان کام

Strophe: 10  
Verse: a   جهان چون بنگرى پير جوانست
Verse: b   عميد نامور همچون جهانست

Strophe: 11  
Verse: a   جوانست او به سال و بخت و رامش
Verse: b   چو پيرست او به راى و عقل و دانش

Strophe: 12  
Verse: a   خرد گر صورتى گردد عيانى
Verse: b   دهد زان صورت فرخ نشانى

Strophe: 13  
Verse: a   کفش با جام باده شاخ شاديست
Verse: b   و ليکن شاخ شادى باغ داديست

Strophe: 14  
Verse: a   ز نيکويى که دارد داد و فرمان
Verse: b   همى وحى آيدش گويى زيزدان

Strophe: 15  
Verse: a   چنين بايد که باشد هيبت و داد
Verse: b   که نام بيم و بى دادى بيفتاد

Strophe: 16  
Verse: a   به چشم عقل پندارى که جانست
Verse: b   به گوش عدل پندارى روانست

Page of edition: 23 
Strophe: 17  
Verse: a   گذشته دادها نزديك دانا
Verse: b   ستم بودست دادش را همانا

Strophe: 18  
Verse: a   چنان بودست و صفش چون سرابى
Verse: b   که نه اميد ماند زو نه آبى

Strophe: 19  
Verse: a   چو امرش از مظالم گه بر آيد
Verse: b   قصا با امرش از گردون در آيد

Strophe: 20  
Verse: a   امل گويد که آمد رهبر من
Verse: b   اجل گويد که آمد خنجر من

Strophe: 21  
Verse: a   روان گشتى گر او فرمان بدادى
Verse: b   که زُفت و بددل از مادر نزادى

Strophe: 22  
Verse: a   چو من در وصف او گويم ثنايى
Verse: b   و يا بر بخت او خوانم دعايى

Strophe: 23  
Verse: a   ثنا را مى کند اقبال تلقين
Verse: b   دعا را مى کند جبريل آمين

Strophe: 24  
Verse: a   اگر چه همچو ما از گل سرشتست
Verse: b   به ديدار و به کردار او فرشتست

Strophe: 25  
Verse: a   اگر چه فخر ايران اصفهانست
Verse: b   فزون زان قدر آن فخر جهانست

Strophe: 26  
Verse: a   به درد دل همى گريد نشابور
Verse: b   ازان کاين نامور گشتست ازو دور

Strophe: 27  
Verse: a   به کام دل همى خندد صفاهان
Verse: b   بدان کز عدل او گشتست نازان

Strophe: 28  
Verse: a   صفاهان بد چو اندامى شکسته
Verse: b   شکست از فر او گرديد بسته

Strophe: 29  
Verse: a   نباشد بس عجب کامسال هنوار
Verse: b   درختش مدح خواجه آورد بار

Strophe: 30  
Verse: a   وز انم عدل او باد زمستان
Verse: b   نريزد هيچ برگى از گلستان

Strophe: 31  
Verse: a   همى دانست سلطان جهاندار
Verse: b   که در دست که بايد کردن اين کار

Strophe: 32  
Verse: a   گر او بيمار کردست اصفهان را
Verse: b   هنو دادش پزشك نيك دان را

Strophe: 33  
Verse: a   به جان تو که چون کارش ببيند
Verse: b   مرو را از همه کس بر گزيند

Strophe: 34  
Verse: a   سراسر ملك خود او را سپارد
Verse: b   که به زو مهترى ديگر ندارد

Page of edition: 24 

Strophe: 35  
Verse: a   صچنان خوش خو چنان مردم نوازست
Verse: b   که گويى هر کس او را طبع سازستص

Strophe: 36  
Verse: a   صز خوى خوش بهار آرد به بهمن
Verse: b   به تيره شب از طلعت روز روشنص

Strophe: 37  
Verse: a   که و مه را چو بينى در سپاهان
Verse: b   همه هستند او را نيك خواهانص

Strophe: 38  
Verse: a   صکه او جاويد به گيهان بماند
Verse: b   هميدون بر سر ايشان بماندص

Strophe: 39  
Verse: a   صهران کاو کارها خواهد گشادن
Verse: b   ببايد بست گفتن راز دادنص

Strophe: 40  
Verse: a   هميدون پندهاى پادشايى
Verse: b   دو بهره باشد اندر پارسايىص

Strophe: 41  
Verse: a   صز چيز مردمان پرحيز کردن
Verse: b   طمع نا کردن و کمتر بخوردنص

Strophe: 42  
Verse: a   به لهو و آرزو مولع نبودن
Verse: b   دل هر کس به نيکى برربودنص

Strophe: 43  
Verse: a   سياست را به جاى خويش راندن
Verse: b   به فرمان خداى اندر بماندنص

Strophe: 44  
Verse: a   هميشه با خردمندان نشستن
Verse: b   سراسر پندشان را کار بستنص

Strophe: 45  
Verse: a   صبه فرياد سبك مايه رسيدن
Verse: b   ستمگر را طمع از وى بريدنص

Strophe: 46  
Verse: a   سراسر هر چه گفتم پارساييست
Verse: b   وليکن بندهاى پادشاييستص

Strophe: 47  
Verse: a   نه ديدم آن که گفتم نه شنيدم
Verse: b   کجا افزونتر از خواجه نديدمص

Strophe: 48  
Verse: a   چنين دارد که گفتم رسم و آيين
Verse: b   بجز وى کس نديدم با چنين دينص

Strophe: 49  
Verse: a   صنه چشم از بهر کين خويش دارد
Verse: b   کجا از بهر دين و کيش داردص

Strophe: 50  
Verse: a   چو باشد خشم او از بهر يزدان
Verse: b   برودر ره نيابد هيچ شيطانص

Strophe: 51  
Verse: a   جوانست و نجويد در جوانى
Verse: b   ز شهوت کامهاى اين جهانىص

Page of edition: 25 
Strophe: 52  
Verse: a   صاگر بندد هوا را يا گسايد
Verse: b   ز فرمان خرد بيرون نيايدص

Strophe: 53  
Verse: a   طريق معتدل دارد هميشه
Verse: b   چنانچون بخردان را هست پيشهص

Strophe: 54  
Verse: a   صنه بخشايش نه بخشش باز دارد
Verse: b   ز هر کس کاو نياز و آز داردص

Strophe: 55  
Verse: a   کجا در ملك او آسوده گشتند
Verse: b   بدان شهرى که چون نابوده گشتندص

Strophe: 56  
Verse: a   کسانى را که بد کردار بودند
Verse: b   وز ايشان خلق پر آزار بودندص

Strophe: 57  
Verse: a   صگروهى جسته اندر شهر پنهان
Verse: b   ز بيم جان يله کرده سپاهانص

Strophe: 58  
Verse: a   صگروهى بسته در زندان به تيمار
Verse: b   گروهى مهر گشته بر سر دارص

Strophe: 59  
Verse: a   همه ديدند دههاى صفاهان
Verse: b   که يکسر چون بيابان بود ويران

Strophe: 60  
Verse: a   زدهها مردمان آواره گشته
Verse: b   همه بى توشه بى پاره گشته

Strophe: 61  
Verse: a   چو نام او شنيدند آمدند باز
Verse: b   ز کوهستان و خوزستان و شيراز

Strophe: 62  
Verse: a   يکايك را به ديوان خواند و بنواخت
Verse: b   بدادش گاو و تخم و کار او ساخت

Strophe: 63  
Verse: a   به دو ماه آن ولايت را چنان کرد
Verse: b   که کس باور نکردى کاين توان کرد

Strophe: 64  
Verse: a   همان دهها که گفتى چون قفارند
Verse: b   کنون از خرّمى چون قندهارند

Strophe: 65  
Verse: a   به جان تو که عمرى بر گذشتى
Verse: b   به دست ديگرى چونين نگشتى

Strophe: 66  
Verse: a   به چندين بيتها کاو را ستودم
Verse: b   به ايزد گر به وصفش بر فزودم

Strophe: 67  
Verse: a   نگفتم شعر جز در وصف حالش
Verse: b   بگفتم آنچه ديدم از فعالش

Strophe: 68  
Verse: a   يکى نعمت که از شکرش بماندم
Verse: b   همين ديدم که او را مدح خواندم

Strophe: 69  
Verse: a   کجا از مدح او بهروز گشتم
Verse: b   به کام خويشتن پيروز غستم

Strophe: 70  
Verse: a   شنيدى آن مثل در آشنايى
Verse: b   که باشد آشنايى روشنايى

Page of edition: 26 

Strophe: 71  
Verse: a   مرا تا آن خداوند آشنا شد
Verse: b   دلم روشنتر از روشن هوا شد

Strophe: 72  
Verse: a   مرا تا آشنا شير شکارست
Verse: b   کبابم ران گور مرغزارست

Strophe: 73  
Verse: a   الا تا بر فلك ماهست و خورشيد
Verse: b   هميدون در جهان بيمست و امّيد

Strophe: 74  
Verse: a   هميشه جان او در خرّمى باد
Verse: b   هميشه کام او در مردمى باد

Strophe: 75  
Verse: a   جهانش بنده باد و بخت رهبر
Verse: b   زمانه چاکر و دادار ياور

Chapter: 7  
برون آمدن سلطان از اصفهان و داستان گويندهء کتاب

Strophe: 1  
Verse: a   چو کوس از درگه سلطان بغرّيد
Verse: b   تو گفتى کوه و سنگ از هم بدرّيد

Strophe: 2  
Verse: a   به خاور مهر تابان رخ بپوشيد
Verse: b   به گردون زهره را زهّره بجوشيد

Strophe: 3  
Verse: a   سپاهى رفت بيرون از صفاهان
Verse: b   که صد يك زان نديدند ايچ شاهان

Strophe: 4  
Verse: a   خداوند جهان سلطان اعظم
Verse: b   برون رفت از صفاهان شاد و خرم

Strophe: 5  
Verse: a   رکابش داشت عژ جاودانى
Verse: b   چو چترش داشت فر آسمانى

Strophe: 6  
Verse: a   به هامون بود لشکر گاه سلطان
Verse: b   زبس خرگاه و خيمه چون کهستان

Strophe: 7  
Verse: a   پلنگ و شير در وى مردم جنگ
Verse: b   بتان نغز گور و آهو و رنگ

Strophe: 8  
Verse: a   فرود آمد شهنشه در کهستان
Verse: b   کهستان گشت خرم چون گلستان

Strophe: 9  
Verse: a   روان گشت از کهستان روز ديگر
Verse: b   به کوهستان همدان رفت يکسر

Page of edition: 27 
Strophe: 10  
Verse: a   مرا اند صفاهان بود کارى
Verse: b   در آن کارم همى شد روزگارى

Strophe: 11  
Verse: a   بماندم زين سبب اندر صفاهان
Verse: b   نردفتم در رکاب شاهشاهان

Strophe: 12  
Verse: a   شدم زى تاج دولت خواجه بوالفتح
Verse: b   که بادش جاودان در کارها فتح

Strophe: 13  
Verse: a   بپرسيد از خداوندى رهى را
Verse: b   در آن پرسش بديدم فرّهى را

Strophe: 14  
Verse: a   پس آنگه گفت با من کاين زمستان
Verse: b   همى باش و مکن عزم کهستان

Strophe: 15  
Verse: a   چو از نوروز گردد اين جهان نو
Verse: b   هوا خوشتر شود آنگه همى رو

Strophe: 16  
Verse: a   که من سازت دهم چندانکه بايد
Verse: b   ترا زين روى تقصيرى نيايد

Strophe: 17  
Verse: a   بدو گفتم خداوندم هميشه
Verse: b   برين بودست واينش بود پيشه

Strophe: 18  
Verse: a   که مهمان دارى چاکر نوازى
Verse: b   به کام دوست دشمن را گدازى

Strophe: 19  
Verse: a   ز دام رنج رهإيان را رهانى
Verse: b   ز ماهى بر کشى بر مه رسانى

Strophe: 20  
Verse: a   که باشم من که مهمانت نباشم
Verse: b   نه مهمان بل که دربانت نباشم

Strophe: 21  
Verse: a   چو زين درگه نشينيد گرد بر من
Verse: b   زند بختم به گرد ماه خرمن

Strophe: 22  
Verse: a   تو دارى به زمن بسيار کهتر
Verse: b   مرا چون تو نباشد هيچ مهتر

Strophe: 23  
Verse: a   گر اين رغبت تو با پروين نمايى
Verse: b   بيايد تا به پا او را بسايى

Strophe: 24  
Verse: a   چو من بر خاك ايوانت نهم پاى
Verse: b   مرا بر گنبد هفتم بود جاى

Strophe: 25  
Verse: a   مرا نوروز ديدار تو باشد
Verse: b   هواى خوش ز گفتار تو باشد

Strophe: 26  
Verse: a   مباد از بخت فرّخ آفرينم
Verse: b   اگر گيتى نه بر روى تو بينم

Strophe: 27  
Verse: a   به مهر اندر چنينم کت ننودم
Verse: b   و گر در دل جزين دارم جهودم

Strophe: 28  
Verse: a   چو کردم آفرينش چند گاهى
Verse: b   بدين گفتار ما بگذشت ماهى

Page of edition: 28 
Strophe: 29  
Verse: a   مرا يك روز گفت آن قبلهء دين
Verse: b   چه گويى در حديث ويس رامين

Strophe: 30  
Verse: a   که مى گويند چيزى صخت نيکوست
Verse: b   درين کضور همه کس داردش دوست

Strophe: 31  
Verse: a   بگفتم کام حديثى سخت زيباست
Verse: b   ز گرد آوردهء شش مرد داناست

Strophe: 32  
Verse: a   نديدم زان نکوتر داستانى
Verse: b   نماند جز به خرّم بوستانى

Strophe: 33  
Verse: a   وليکن پهلوى باشد زبانش
Verse: b   نداند هر که برخواند بيانش

Strophe: 34  
Verse: a   نه هر کس آن زبان نيکو بخواند
Verse: b   و گر خواند همى معنى نداند

Strophe: 35  
Verse: a   فراوان وصف هر چيزى شمارد
Verse: b   چو بر خوانى بسى معنى ندارد

Strophe: 36  
Verse: a   که آنگه شاعرى پيشه نبودست
Verse: b   حکيمى چابك انديشه نبودست

Strophe: 37  
Verse: a   کجااند آن حکيمان تا ببينند
Verse: b   که اکنون چون سخن مى آفرينند

Strophe: 38  
Verse: a   معانى را چگونه بر گشادند
Verse: b   برو وزن و قوافى چون نهادند

Strophe: 39  
Verse: a   درين اقليم آن دفتر بخوانند
Verse: b   بدان تا پهلوى از وى بدانند

Strophe: 40  
Verse: a   کجا مردم درين اقليم هنوار
Verse: b   بوند آن لفظ شيرين را خريدار

Strophe: 41  
Verse: a   سخن را چون بود وزن و قوافى
Verse: b   نکوتر زانکه پينودن گزافى

Strophe: 42  
Verse: a   بژاصه چون درو يابى معانى
Verse: b   به کار آيدت روزى چون بخوانى

Strophe: 43  
Verse: a   فسانه گر چه باشد نغز و شيرين
Verse: b   به وزن و قافيه گردد نو آيين

Strophe: 44  
Verse: a   معانى تابد از الفاظ بسيار
Verse: b   چو اندر زر نشانده دُرّ شهوار

Strophe: 45  
Verse: a   نهاده جاى جاى اندر فسانه
Verse: b   فروزان چون ستاره زان ميانه

Strophe: 46  
Verse: a   مهان و زيرکان آن را بخوانند
Verse: b   بدان تا زان بسى معنى بدانند

Page of edition: 29 
Strophe: 47  
Verse: a   هميدون مردم عالم و ميانه
Verse: b   فرو خوانند از مهر فسانه

Strophe: 48  
Verse: a   سخن بايد که چون از کام شاعِر
Verse: b   بيايد در جهان گردد مسافر

Strophe: 49  
Verse: a   نه زان گونه که در خانه بماند
Verse: b   بجز قايل مرو را کس نخواند

Strophe: 50  
Verse: a   کنون اين داستان ويس و رامين
Verse: b   بگفتند آن سخنداناند پيشين

Strophe: 51  
Verse: a   هنر در فارسى گفتن ننودند
Verse: b   کجا در فارسى استاد بودند

Strophe: 52  
Verse: a   بپيوستند ازين سان داستانى
Verse: b   درو لفظ غريب از هر زبانى

Strophe: 53  
Verse: a   به معنى و مثل رنجى نبودند
Verse: b   برو زين هردوان زيور نکردند

Strophe: 54  
Verse: a   اگر داننده اى در وى برد رنج
Verse: b   شود زيبا چو پر گوهر يکى گنج

Strophe: 55  
Verse: a   کجا اين داستانى نامدارست
Verse: b   در احوالش عجايب بيشمارست

Strophe: 56  
Verse: a   چو بشنود اين سخنها خواجه از من
Verse: b   مرا بر سر نهاد از فخر گرزن

Strophe: 57  
Verse: a   زمن در خواست او کاين داستان را
Verse: b   بيارا همچو نيسان بوستان را

Strophe: 58  
Verse: a   بدان طاقت که من دارم بگويم
Verse: b   وزان الفاظ بى معنى بضويم

Strophe: 59  
Verse: a   کجا آن لفظها منسوخ گشست
Verse: b   ز دوران روزگارش در گذشتست

Strophe: 60  
Verse: a   ميان بستم بدين خدمت که فرمود
Verse: b   که فرمانش ز بختم زنگ بزدود

Strophe: 61  
Verse: a   نيابم دولتى هر چند پويم
Verse: b   ازان بهتر که خشنوديش جويم

Strophe: 62  
Verse: a   مگر چون سر ز فرمانش نتابم
Verse: b   ز چرخ همتش معراج يابم

Strophe: 63  
Verse: a   مگر مهتر شوم چون کهترانش
Verse: b   و يا نامى شوم چون چاکرانش

Strophe: 64  
Verse: a   نديدم چون رصايش کيميايى
Verse: b   نه چون خشمش دمنده اژدهايى

Page of edition: 30 

Strophe: 65  
Verse: a   بجويم تا توانم کيميايش
Verse: b   بپرهيزم ز جان گز اژدهايش

Strophe: 66  
Verse: a   چو باشد نام من در نام ايشان
Verse: b   بر آيد کام من چون کام ايشان

Strophe: 67  
Verse: a   گيا هر چند خود رويد به بستان
Verse: b   دهندش آب در سايهء گلستان

Strophe: 68  
Verse: a   بماناد اين خداوند جهاندار
Verse: b   به نام نيك هنواره چهان خوار

Strophe: 69  
Verse: a   بقا بادش به کام خويش جاويد
Verse: b   بزرگان چون ستاره او چو خورشيد

Strophe: 70  
Verse: a   قرين جان او پاکى و شادى
Verse: b   نديم طبع او نيکّى و رادى

Strophe: 71  
Verse: a   هزاران بنده چون من باد گويا
Verse: b   به فکرت داد خشنوديش جويا

Strophe: 72  
Verse: a   کنون آغاز خواهم کرد ناچار
Verse: b   که جز پندش نخواند مرد بيدار

Page of edition: 31