TITUS
Author: Movs.Kal. 
Movses Kałankatowacՙi
Work: Patm.Al. 
Patmotՙiwn Ałowanicՙ Ašxarhi

Մովսես Կաղանկատուացի

Պատմոթիւն Աղուանից Աշխարհի


On the basis of the edition by
Mkrtičՙ Ēmin,
Movsesi Kałankatowacՙwoy
Patmowtՙiwn Ałowanicՙ Ašxarhi,
Tՙiflis 1912
(reprint on the basis of the edition Moskva 1860)

entered by J. Gippert, D. Čitunašvili, and N. Čanṭlaʒe
Frankfurt / Tbilisi 2003;
TITUS version by J. Gippert,
Frankfurt a/M, 23.8.2008





Page: 9 
Line: 1 
ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ
Line: 2 
ԱՂՈՒԱՆԻՑ

Book: I  
Chapter: 1  
Page: 9  
Line: 3 
ԳԼՈՒԽ Ա՜.

Line: 4 
Որ ինչ յԱդամայ մինչեւ ցնոյ ծնունդք ազգասերութեանց։


Line: 5       Աստուածաստեղծ մարդն առաջին՝ հայրն
Line: 6    
մեր Ադամ, եկեաց յամս երկու հարիւր եւ երեսուն
Line: 7    
եւ ծնաւ զՍէթ։ Սէթ եկեաց յամս երկու
Line: 8    
հարիւր եւ հինգ եւ ծնաւ զԵնովս։ Ենովք եկեաց
Line: 9    
յամս հարիւր եւ իննսուն եւ ծնաւ զԿայնան։ Կայնան
Line: 10    
եկեաց յամս հարիւր եւ եօթանասուն եւ ծընաւ
Line: 11    
զՄաղաղայէլ։ Մաղաղայէլ եկեաց յամս հարիւր
Line: 12    
վաթսուն եւ եօթն եւ ծնաւ զՅաբեթ։ Յաբեթ
Line: 13    
եկեաց յամս հարիւր. վաթսուն եւ երկու եւ ծնաւ
Line: 14    
զԵնովք։ Ենովք եկեաց յամս հարիւր վաթսուն
Line: 15    
եւ հինգ եւ ծնաւ զՄաթուսաղայ։ Մաթուսաղայ
Line: 16    
եկեաց յամս հարիւր եւ եօթն եւ ծնաւ զՂամէք։
Line: 17    
Ղամէք եկեաց յամս հարիւր եւ ութսուն եւ ծնաւ
Page: 10   Line: 1    
զՆոյ։ Եւ Նոյ եկեաց յամս հինգ հարիւր եւ ծնաւ
Line: 2    
զերիս որդիս՝ զՍեմ, զՔամ եւ զՅաբեթ։ Եւ յետ
Line: 3    
հարիւր ամի ծննդեանն Սեմայ եկն ջրհեղեղն յամի
Line: 4    
վեցհարիւրերորդի կենացն Նոյի։ Եւ լինին յԱդամայ
Line: 5    
մինչեւ ցջրհեղեղն ամք երկու հազար երկուհարիւր
Line: 6    
քառասուն եւ երկու՝ եւ ազգք տասն։



Chapter: 2  
Page: 10  
Line: 7 
ԳԼՈՒԽ Բ՜.

Line: 8 
Գիր ազգաբանութեան Յաբեթի եւ ծննդոց նորին։


Line: 9       
Աստանօր յայտարարութիւն սահմանացն Յաբեթի
Line: 10    
եւ զազգաբանութիւն նորին գտցես յիւրում
Line: 11    
տեղւոջն։

Line: 12       
Սահմանք Յաբեթի այս են, զոր ետ նմա
Line: 13    
Նոյ ՛ի բաժին եւ զերդումն իսկ պահանջեաց ՛ի
Line: 14    
մէջ եղբարցն՝ չզրկել եղբարցն զմիմեանս -- ՛ի
Line: 15    
Մարաց մինչեւ ցԳիգերովն կողմն հիւսիսոյ եւ ցգետն
Line: 16    
Դկղաթ, որ մեկնէ ընդ Մարս եւ ընդ Բաբելովն։
Line: 17    
Եւ որդիք Յաբեթի Գամեր եւ ՛ի նմանէ Գամիրք,
Line: 18    
Մագոգ եւ ՛ի նմանէն Կեղտք եւ Գաղատացիք,
Line: 19    
Մադայ եւ ՛ի նմանէ Մարք, Յաւան եւ ՛ի նմանէ
Line: 20    
Հելլենք եւ Յոյնք, Թոբէլ եւ ՛ի նմանէ Թետաղք,
Line: 21    
Մոսոք եւ ի նմանէ Լուրիկացիք, Թիրաս եւ ՛ի
Line: 22    
նմանէ Թրակացիք, Քետին եւ ՛ի նմանէ
Line: 23    
Մակեդովնացիք։

Line: 24       
Որդիք Թիրասայ՝ Ազքանազ եւ ՛ի նմանէ
Page: 11   Line: 1    
Սարմատք, Երիփատ եւ ՛ի նմանէ Սուրոմատք,
Line: 2    
Թորգոմ եւ ի նմանէ Հայկ։

Line: 3       
Որդիք Յաւանայ Օղիղա եւ ՛ի նմանէ Սիկիլացիք
Line: 4    
եւ Աթենացիք, Թարշիշ եւ ՛ի նմանէ Վիրք
Line: 5    
եւ Տիւրեւնացիք, Կիտրիս՝ ուստի Հոռոմք եւ Լատինացիք
Line: 6    
եւ Հռովդացիք։ Ընդ ամենայն՝ ազգք
Line: 7    
տասն եւ հինգ։

Line: 8       
Եւ ՛ի սոցանէ ելին եւ մեկնեցան կղզիք հեթանոսաց,
Line: 9    
որք են Կիպրացիք, ՛ի Կեդարացւոց՝
Line: 10    
յորդւոց Յաբեթի։ Իսկ որ ՛ի կողմանս հիւսիսոյ,
Line: 11    
են՝ ազգակից են Կքետուրացւոց, ուստի Աղուանք։

Line: 12       
Եւ ազգք, որ ՛ի Հելաս աշխարհի՝ են յայնցանէ
Line: 13    
որք յետոյ փոխեցան անդր՝ որպէս Այետացիքն,
Line: 14    
որք բնակեալ են յԱթէնս։

Line: 15       
Ի պատուականն Յունաց եւ ՛ի Թեբայեցւոց
Line: 16    
Սիդովնացիք ելին եւ պանդխտեցան, որք են ՛ի
Line: 17    
Կադմենայ յորդւոյ Ագենովրայ։

Line: 18       
Եւ Կարգեդովնացիք են եկք ՛ի Տիւրոսէ։

Line: 19       
Իսկ ՛ի խառնակիլ լեզուացն ելին Յաբեթէ
Line: 20    
ազգք հնգետասան ՛ի Մարաց մինչեւ ցՍպարիովն,
Line: 21    
որ ձգի յՈվկիանոս եւ հայի ընդ հիւսիսի։ Այս է երկիր
Line: 22    
նոցա՝ Ատրպատական, Աղուանք Ամազոնիա,
Line: 23    
Հայք՝ Մեծ եւ Փոքր, Կապադովկիա, Գաղատիա,
Line: 24    
Կողքիս, Հնդիկք, Բոսպորիա, Միաւտիս, Դեռիս,
Line: 25    
Սարմատիա, Տաւրինիս, Սարմատէս, Ստուոթիա,
Line: 26    
Թրակէ, Մակեդովնիա, Դաղմատիա, Մաղխ, Թեսողիս,
Line: 27    
Ղոկրիս, Բիովտիա, Հետաղիա, Ատտիկէ,
Page: 12   Line: 1    
Աքիա, Տեղինիմ, Ակարնէս, Հուպիրիստիմ, Ղիու
Line: 2    
րիա, Ղիքնիտիս, Ադրիակէ, յորմէ ծովն Ադրիական,
Line: 3    
Գալիա Սպանիոյ, Գալիա Իբիրայ, Սպանիա
Line: 4    
Մեծ։ Աստ կատարին սահմանք Յաբեթի մինչեւ
Line: 5    
ցԿղզիսն Բրիտանիկեցւոց, եւ հային ամենեքեան
Line: 6    
ընդ հիւսիսի։



Chapter: 3  
Page: 12  
Line: 7 
ԳԼՈՒԽ Գ՜.

Line: 8 
Թէ որ ազգ են, որ գիտեն զդպրութիւն։


Line: 9       
Եւ ՛ի սոցանէ որք գիտեն զդպրութիւն՝ Եբրայեցիք,
Line: 10    
Լատինացիք, որով եւ Հոռոմք, վարին,
Line: 11    
Սպանիացիք, Յոյնք, Մարք, Հայք, Աղուանք, ՛ի
Line: 12    
Մարաց կողմանէ հիւսիսոյ ցԳիգերովնայ սահմանն,
Line: 13    
որ ձգի ՛ի Պարգամիտոս գետոյ մինչեւ
Line: 14    
ցՄաստոսիս որ է Լիովն։ Իսկ կղզիք՝ Սկղիայ,
Line: 15    
Բիա, Գոդոս, Քիոս, Ղիբնոս, Կիթերայ Զինկեթէոս,
Line: 16    
Կափաղանիա, Իթրակէ, Կարկիւրիա եւ Կեղադէմ,
Line: 17    
եւ մասն մի Յեսիայ, որ կոչի Յովանիա,
Line: 18    
եւ գետն Դկղաթ, որ մեկնէ ՛ի մէջ Մարաց եւ Բաբելովնի։
Line: 19    
Այս են սահմանք Յաբեթի։

Line: 20       
Սեմ կալաւ զկողմն արեւելից երկրին, Քամ
Line: 21    
զկողմն հարաւու եւ Յաբեթ զկողմն արեւմտից եւ
Line: 22    
հիւսիսոյ, ուր Աղուանք են եւ Ծովն Կասբից եւ
Line: 23    
ծագք երկրի ընդ արեւելս։ Եւ ՛ի կողմն արեմտից
Line: 24    
երթան հասանեն ազգքս այսոքիկ մինչ ՛ի Տրապոն։

Page: 13  
Line: 1       
Իսկ որք ՛ի Յաբեթէ մինչեւ ցտիգրան՝ թագաւորք
Line: 2    
քսան եւ չորք, եւ կողմանց Պարսից թագաւորք
Line: 3    
յԱրշակայ մինչեւ ցԱրտաւան տասն եւ
Line: 4    
երեք՝ եւ ամ՝ չորս հարիւր եւ յիսուն։ Զարտաւան
Line: 5    
սպան Արտաշիր Սասանեան Ստահրացի եւ
Line: 6    
եբարձ զթագաւորութիւնն Պարթեւաց, որք Պարսից
Line: 7    
եւ Ասորւոց տիրեցին երկու հարիւր յիսուն
Line: 8    
եւ երկու ամօք յառաջ քան զգալ Կենարարին
Line: 9    
մերոյ Քրիստոսի. եւ յետ դարձի գերութեանն
Line: 10    
Հրէից ՛ի Բաբելովնէ երկու հարիւր եօթանասուն
Line: 11    
ամօք։ Եւ ՛ի նոյն Պարթեւաց որք ՛ի Վաղարշակայ
Line: 12    
մինչեւ ցարտաշիր՝ Վռամշապհոյ որդի, թագաւորք
Line: 13    
Հայոց քսան եւ վեց, իսկ ամք վեցհարիւր
Line: 14    
եւ քսան։ Աստ բարձաւ թագաւորութիւնն
Line: 15    
յԱրշակունեաց եւ հայրապետութիւն ՛ի ցեղէ Սրրբոյն
Line: 16    
Գրիգորի։ Իսկ եթէ յաղագս Բագրատունեացն
Line: 17    
կամիցիս գիտել՝ Պարոյրայ որդին կոչիւր
Line: 18    
Հրաչեայ թագաւոր Հայոց, որ խնդրեաց յարքայէն
Line: 19    
Բաբելացւոց զմի ոմն ՛ի գերելոցն Հրէից
Line: 20    
Շամբաթ անուն, զոր ածեալ բնակեցոյց յերկրին
Line: 21    
Հայոց մեծաւ պատուով։ ՛Ի սմանէ սերեցաւ
Line: 22    
ազգն Բագրատունեաց ՛ի նուազիլն մեծագոյն
Line: 23    
ազգին յաբեթականի։



Chapter: 4  
Page: 14  
Line: 1 
ԳԼՈՒԽ Դ՜

Line: 2 
Կարգելն Վաղարշակայ զնախագահութիւն Աղուանից։


Line: 3       
Աստ սկիգբն առնու նախագահութիւնն. զի
Line: 4    
՛ի սկզրան աշխարհագործութեան մարդկութեանս,
Line: 5    
որ զմեծ լերամբն Կովկասու բնակելոցն՝ ունիմք
Line: 6    
ինչ ասել ստոյգ ՛ի պէտս լսողաց մինչեւ ցվաղարշակ
Line: 7    
արքայ Հայոց, որ ՛ի կարգել իւրում
Line: 8    
զհիւսիսայինսն՝ կոչեաց զվայրենի եկամուտ ազզս
Line: 9    
որ ՛ի դաշտէն հիւսիսոյ կամ որ զստորոտովն
Line: 10    
Կովկասու, կամ որ ՛ի հովիտս եւ ՛ի խորաձորս զհարաւով
Line: 11    
մինչեւ ցմուտս դաշտին։ Պատուէր առնէր՝
Line: 12    
զաւզակութիւն եւ զմարդադաւութիւն թողուլ եւ
Line: 13    
հարկաց արքունի հնազանդ կալ։ Ապա կարգեաց
Line: 14    
նոցա առաջնորդս եւ վերակացուս, յորոց գլխաւոր
Line: 15    
ոմն ՛ի Սիսական տոհմէ յաբեթական ծննդոց
Line: 16    
կարգի հրամանաւ Վաղարշակայ՝ Առան անուն, որ
Line: 17    
ժառանգեաց զդաշտս եւ զլերինս Աղուանից ՛ի գետէն
Line: 18    
Երասխայ մինչեւ ցամուրն Հնարակերտ։ Եւ
Line: 19    
աշխարհն յաղագս քաղցրութեան բարուց նորա
Line: 20    
անուանեցաւ Աղուանք, վասն զի աղու ձայնէին
Line: 21    
զնա վասն քաղցրութեան բարուցն. ՛Ի սորա
Line: 22    
ծննդոց Առան՝ ասեն, անուանի եւ քաջ, կարգեցաւ
Line: 23    
կողմնակալ բիւրաւոր ՛ի Պարթեւէն Վաղարշակայ.
Line: 24    
եւ ՛ի սորա զաւակէն ասեն սերեալ զագզս
Page: 15   Line: 1    
Ուտեացւոց եւ Գարդմանացւոց իշխանութեանց։
Line: 2    
-- Այս մինչեւ ցայսվայր ցուցումն
Line: 3    
ազգաբանութեանց։



Chapter: 5  
Page: 15  
Line: 4 
ԳԼՈՒԽ Ե՜.

Line: 5 
Ցուցումն բերմանց եւ պարարտութենց սահմանացն
Line: 6 
Աղուանից, զինչ ունի ՛ի պէտս մարդկան։


Line: 7       
Բարեվայելուչ եւ ցանկալի է աշխարհն Աղուանից
Line: 8    
ամենագիւտ շահիւք եւ բարձրաբերձ կոհակօք
Line: 9    
Կովկասայ։ Եւ գետն մեծ Կուր՝ հեզասահ
Line: 10    
զնացիւք բերելով յինքեան զձկունս մեծամեծս
Line: 11    
եւ մանունս, ճեմելով գայ անցանէ եւ անկանի ՛ի
Line: 12    
ծովն Կասպից։ Եւ որ շուրջ զնովաւն են դաշտք՝
Line: 13    
գտանի ՛ի նոսա հաց եւ գինի շատ, նաւթ եւ աղ,
Line: 14    
ապրեշում եւ բամբակ եւ անբաւ ձիթենիք։ Եւ
Line: 15    
հատանի ՛ի լերանցն ոսկի, արծաթ, պղինձ եւ
Line: 16    
դեւղնախունկ։ Եւ որ ինչ վայրենիք՝ առիւծ, ինձ,
Line: 17    
յովազեւ ցիռ։ Եւ ՛ի թռչնոց յոլովից՝ արծուիք
Line: 18    
եւ բազէք եւ նմանք նոցին։ Եւ մայրաքաղաքն ունի
Line: 19    
զմեծն Պարտաւ։



Chapter: 6  
Page: 16  
Line: 1 
ԳԼՈՒԽ Զ՜.

Line: 2 
Գիտութիւն երեւմանն Աստուծոյ մերոյ մերոցս արեւելեայց։


Line: 3       
Պատմութիւն ճշմարիտ։ առաւել քան զնախագահիլն
Line: 4    
Առանայ ՛ի Վաղարշակայ տանս Աղուանից
Line: 5    
այլ ինչ ոչ գտաք մինչեւ ցքաջն Վաչական,
Line: 6    
որ միանգամայն տիրեաց կողմանցս Աղուանից։
Line: 7    
Իսկ ՛ի հասանել ժամանակի երեւման Արեգականն
Line: 8    
արդարութեան եւ յայց ելանել փրկութեան
Line: 9    
մերոյ անքնին Էութիւն՝ լոյս փառաց եւ
Line: 10    
էութեանն Հօր ծագումն՝ զտնօրինականն կատարեալ
Line: 11    
զամենեցուն, նստաւ յէութեանն փառս, ուստի
Line: 12    
ոչն էր մեկնեալ։ Եւ զսուրբ եւ զցանկալի աշակերտս
Line: 13    
իւր առաքեաց քարոզս տիեզերաց, որով
Line: 14    
եւ մերոցս արեւելեայց վիճակեցաւ սուրբ առաքեալն
Line: 15    
Թադէոս։ Սա եկեալ ՛ի Հայս յԱրտազ գաւառ՝
Line: 16    
անդ առնու գվախճան մարտիրոսութեան ՛ի
Line: 17    
Սանատրկոյ արքայէն Հայոց։ Եւ աշակերտ նորա
Line: 18    
սուրբն Եղիշա դառնայ յԵրուսաղէմ եւ պատմէ
Line: 19    
զտենչալի նահատակութիւնն առաքելակցացն նորա։
Line: 20    
Անդանօր յազդմանէ Սուրբ Հոգւոյն ձեռնադրի
Line: 21    
Եղիշա ՛ի ձեռաց սրբոյն Յակոբայ եղբօր
Line: 22    
Տեառն, որ էր առաջին հայրապետ Երուսաղէմի։
Line: 23    
Եւ վիճակ առեալ իւր զԱրեւելս՝ ճանապարհ արարեալ
Page: 17   Line: 1    
յԵրուսաղէմէ ընդ Պարսս, մտանէ ՛ի
Line: 2    
Մազքութս՝ խոյս տուեալ ՛ի Հայաստանեայց, եւ
Line: 3    
սկիզբն առնէ քարոզութեան ՛ի Չողայ, եւ ՛ի տեղիս
Line: 4    
տեղիս զբազումս աշակերտեալ՝ ծանոյց զփրկութիւն։
Line: 5    
Անտի եկեալ յՈւտի գաւառ ՛ի Սրհառն
Line: 6    
քաղաք երիւք անձամբք աշակերտելովք, որոց
Line: 7    
անօրէնք ոմանք զկնի եկեալ՝ մի յաշակերտացն
Line: 8    
ընկալաւ ՛ի նոցանէ զնահատակութեն վախճան,
Line: 9    
եւ երկուցն թողեալ զերանելին Եղիշա գնացին
Line: 10    
զկնի խողխողիչ արանցն։ Իսկ սուրբ հայրապետն՝
Line: 11    
եկեալ ՛ի Գիս, կանգնեաց զեկեղեցի եւ մատոյց
Line: 12    
զանարիւն պատարագն։ Եւ անտի անցեալ ընդ
Line: 13    
դաշտակն Ձերգունի ՛ի տեղի զոհարանի դիւցամոլ
Line: 14    
կռապաշտիցն՝ անդ էառ զնահատակութեան
Line: 15    
պսակն։ Եւ անյայտ իմն է, եթէ յորում եղեւ ելք
Line: 16    
իրացն։ Եւ անդէն ՛ի գուբ մի մահապարտաց
Line: 17    
ընկեցան պատուական նշխարքն եւ ծածկեցան ՛ի
Line: 18    
տեղւոջն, որ կոչի Հոմէնք, ՛ի բազում
Line: 19    
ժամանակս։



Chapter: 7  
Page: 18  
Line: 1 
ԳԼՈՒԽ Է՜.

Line: 2 
Գիւտ նշխարաց Արեւելեայցս լուսաւորչին՝ սրբոյն
Line: 3 
Եղիշայի։


Line: 4       
Ոչ է պարտ ծածկիլ ճշմարտութեանն եւ ընդ
Line: 5    
փակմամբ լինիլ լուսոյ։ Յետ բազում ժտմանակաց
Line: 6    
երեւեալ նորա երկիւղած արանց ոմանց տեսլեամբ՝
Line: 7    
գան միախումբ ժողովով ՛ի տեղի գբոյն
Line: 8    
անդ եւ տեսանեն զոսկերս յոգունս շեղջակուտեալս՝
Line: 9    
եւ առհասարակ տարակուսեցան. սակայն
Line: 10    
հանին դիզեցին եւ հսկեցին յաղօթս զգիշերն զայն։
Line: 11    
Եւ եղեւ յառաւօտուն շարժումն մեծ՝ մինչեւ որ
Line: 12    
անդն կային անկանել յերկիր։ Եւ եկն հողմն
Line: 13    
սաստիկ յնապատէն՝ ցիրեւցան արարեալ զանսրբոցն
Line: 14    
ոսկերս ընդ դաշտն ամենայն, եւ մնաց
Line: 15    
միայն ՛ի տեղւոջն առաքելականն այն նշխարք՝
Line: 16    
զորոյ զգլուխն միայն մեծահաւատ ոմն Ստեփաննոս
Line: 17    
քահանայ յՈւռեկան գեղջէ յափշտակեալ ՛ի
Line: 18    
միջոյ աճապարեալ յերիվար իւր ՛ի բաց գնաց.
Line: 19    
եւ շարժեալ բազմութեանն զկնի նորա՝ մառախուղ
Line: 20    
խաւարային ընդ մէջ անցեալ զարհուրեցոյց
Line: 21    
զնոսա, որք եւ դարձան ՛ի բանակն. եւ տեսլեամբ
Line: 22    
յայտնեալ սրբոյն Եյ́իշայի՝ տարան հանգուցին
Line: 23    
զնշխարս նորա, ուր եդեալ էր գլուխն
Line: 24    
յաւանն Ուռեկան ՛ի ձեռն սրբոյ քահանային Ստեփաննոսի,
Page: 19   Line: 1    
եւ ապա անտի փոխեցին ՛ի Ներսմերհայ
Line: 2    
սուրբ ուխտն, որ այժմ կոչի Ջրվշտիկ՝ ՛ի
Line: 3    
փառս տեառն Աստուծոյ ամենակալի։ Իսկ յետ
Line: 4    
բազում ժամանակաց բարեպաշտն Վաչական Աղուանից
Line: 5    
արքայ կանգնեաց զսիւն ՛ի գբի նահատակութեանն,
Line: 6    
եւ սենեկապանն արքայի մենակեաց
Line: 7    
եղեալ ՛ի վերայ սեանն՝ կատարի։



Chapter: 8  
Page: 19  
Line: 8 
ԳԼՈՒԽ Ը՜.

Line: 9 
Ըստ կարգի զրոյցք յԱռանայ մինչեւ ցՈւռնայր Աղուանից
Line: 10 
արքայ եւ ցՏրդատ Հայոց արքայ ոչ գտաք, այլ
Line: 11 
հարեւանցի գրեցաւ, որ ինչ ՛ի պէտս էր տեղեակ լինել։


Line: 12       
Յոյժ ցանկալի էր ըստ կարգաց գիտել զպատմածս,
Line: 13    
որ ինչ յԱռանայ նախագահութենէն
Line: 14    
ցայսր գործք, բայց արեւելեայցս բազմազգութիւն
Line: 15    
եւ կտակարանացն հրկիզութիւնք ամբոխեալ ցուցանէ
Line: 16    
զորպէսն։ Սակայն յայսմ վայրի նպաստաւորէ
Line: 17    
մեզ քերթողահայրն Մովսէս զպատերազմելն
Line: 18    
Արտաւազդայ ընդ Հռովմայեցիս. վասն
Line: 19    
զի ՛ի գումարելն նորա զբիւրաւորսն Ատրպատականայ՝
Line: 20    
անդր կոչեաց զհզօր ազգս լերինն Կովկասու
Line: 21    
եւ զզօրս Աղուանից եւ Վրաց եւ խաղաց ՛ի
Line: 22    
Միջագետս, եւ սոցին ուժով հալածեաց զզօրսն
Line: 23    
Հռովմայեցւոց։ Իսկ ՛ի շահատակելն Արտաշիսի
Line: 24    
՛ի վերայ Երուանդայ՝ էր նա ՛ի սահմանս Աղուանից
Line: 25    
յՈւտի գաւառի, թողու անդէն զզօրսն եւ
Page: 20   Line: 1    
ինքն գնայ յիւր քաղաք։ Եւ եկեալ Արտաշէս
Line: 2    
միաբանէ զզօրս Աղուանից ընդ ինքեան՝ ելանէ
Line: 3    
առ ափն ծովակին Գեղամայ եւ սոքօք վանէ զԵրուանդ
Line: 4    
եւ ինքն տիրէ Հայաստանեայց։ Զայսու
Line: 5    
ժամանակաւ միաբանին Աղուանք լեռնականօքն
Line: 6    
ամենեքումբք եւ մասն ինչ ՛ի Վրաց՝ եւ մեծաւ
Line: 7    
ամբոխիւ տարածանին յերկիրն Հայոց։ Ժողովէ
Line: 8    
եւ Արտաշէս զզօրս իւր ընդդէմ նոցա եւ բանակի
Line: 9    
առ Կուր գետով. սաստկանայ պատերազմն եւ
Line: 10    
ըմբռնի արքայորդին Աղուանից ՛ի ձեռս Արտաշիսի։
Line: 11    
Վասն այսորիկ զօրիորդն Սաթինեակ առնու
Line: 12    
՛ի կին Արտաշէս եւ դառնայ՝ խաղաղութիւն
Line: 13    
հաստատեալ։ Վախճանի հայրն Սաթինկայ եւ այլ
Line: 14    
ոմն բռնացեալ թագաւորէ եւ զեղբայրն հալածէ։
Line: 15    
Եւ դայեակն Արտաշիսի Սմբատ՝ եկեալ զօրու
Line: 16    
մեծաւ վանէ զբռնացեալն եւ տիրել տայ եղբօրն
Line: 17    
հայրենի աթոռոյն, եւ դառնայ մեծաւ աւարաւ եւ
Line: 18    
բազում գերեօք ՛ի Հայս եւ բնակեցուցանէ զգերեալսն
Line: 19    
՛ի Շաւարշան, որք էին յԱրտազ գաւառէ։
Line: 20    
Եւ նախարարութիւնն Առաւեղեան տոհմին
Line: 21    
յազգէ Սաթինկայ է կարգեալ, որ ՛ի Մեծէն
Line: 22    
Խոսրովու հօր Տրդատայ խնամեցաւ առն քաջի
Line: 23    
՛ի Բասղաց եկելոց։



Chapter: 9  
Page: 21  
Line: 1 
ԳԼՈՒԽ Թ՜

Line: 2 
Հաւատայն Ուռնայրի եւ մկրտիլն ՛ի ձեռաց Սրբոյն
Line: 3 
Գրիգորի եւ Աղուանից միաբան լուսաւորիլն ընդ ձեռամբ
Line: 4 
Ուռնայրի արքայի։


Line: 5       
Վասն զի երանելին Եղիշա զառաքելագործն
Line: 6    
մշակութիւն ՛ի ծագաց երկրի սկսեալ՝ լուսաորեաց
Line: 7    
զմասունս ինչ միայն արեւելեայցս հիւսիսոյ,
Line: 8    
այլ ոչ զամենեսեան. եւ նոյն ինքն զբարուոքն
Line: 9    
կատարեալ զմարտ ՛ի վերայ ժողովըրդեանն
Line: 10    
իւր ճգնեցաւ։ Այլ յոր ժամանակս այց
Line: 11    
արար Աոտուած ազգի մարդկան եւ ընդհանուր
Line: 12    
ծաղկեցոյց զարեւմտեանն կոյս մեծ կայսերբն
Line: 13    
Կոստանդիանոսիւ՝ լուսաւորեաց եւ զՄեծ Հայս
Line: 14    
երանելեաւն Տրդատաւ, ած ՛ի հաւատս եւ զելս
Line: 15    
արեգականն. որք սակաւ ինչ ծանուցեալ էին
Line: 16    
զծագումն փրկութեան ճշմարիտ Արեգականն եւ
Line: 17    
կրկնակի բնդ ձեռն Ուռնայրի գերագոյն լուսաւորեցան։
Line: 18    
Եւ այսք ՛ի միում ժամանակի եղեն
Line: 19    
հրաշք աստուածուստ։ Եւ էր Ուռնայր արքայ
Line: 20    
Աղուանից քեռայր Շապհոյ Պարսից արքայի՝ քաջազօր
Line: 21    
այր որ ՛ի մեծամեծ պատերագմունս զհոյակապ
Line: 22    
անուն ժառանգեաց, ՛ի մէջ Հայաստանեայց
Line: 23    
նշան յաշթութեան կանգնեալ. առնու եւ
Line: 24    
զվերստին ծնունդն ՛ի սրբոյն Գրիգորէ Հայոց
Line: 25    
Լուսաւորչէ, գայ լուսազգեստեալ ՛ի Սուրբ Հոգւոյն՝
Page: 22   Line: 1    
առաւել լուսաւորէ զԱղուանս, կայ մնայ
Line: 2    
որդի մշնջենտկան լուսոյն եւ վախճանէ զմարդկային
Line: 3    
կեանս։ Իսկ զկնի սորին մահուանն խընդրեցաւ
Line: 4    
յԱղուանից մանուկն Գրիգորիս ՛ի կաթուղիկոսութիւն
Line: 5    
իւրեանց, զի Ուռնայր արքայն
Line: 6    
մեր խնդրեաց ՛ի սրբոյն Գրիգորէ նորին ձեռնադրութեամբն
Line: 7    
լինիլ եպիսկոպոս աշխարհին իւրոյ.
Line: 8    
որ եւ այսու կանոնաւ կացին աշխարհն Հայոց եւ
Line: 9    
Աղուանից համակամ եղբայրութեամբ եւ անքակ
Line: 10    
ուխտիւ մինչեւ ցայսօր։



Chapter: 10  
Page: 22  
Line: 11 
ԳԼՈՒԽ Ժ՜.

Line: 12 
Վասն Վաչէի Աղուանից արքայի, թէ զիարդ ուրացաւ
Line: 13 
զհեթանոսական գործք մոլորութեանն եւ հաւատաց յԱստուած
Line: 14 
կենդանի, եւ ետ պատերազմ ընդ Պարսս եւ միանձնացաւ
Line: 15 
յանապատի սուրբ վարուք։


Line: 16       
Յիննեւտասներորդի ամի թագաւորութեանն
Line: 17    
Յազկերտի հասանէ նմա վախճան մահու. եւ ընդ
Line: 18    
հակառակս լեալ երկու որդիքն նորա ՛ի վերայ
Line: 19    
տէրութեանն կռուեցան. եւ մինչդեռ նոքա ՛ի
Line: 20    
խռովութեան էին՝ ապստամբէ եւ Վաչէ արքայն
Line: 21    
Աղուանից, զի էր նա նոցա քեռորդի եւ յառաջ
Line: 22    
լեալ էր քրիստոնեայ րստ հայրենի աւանդիցն,
Line: 23    
զոե Ուռնայր հաստատեաց եւ անօրէնն Յազկերտ
Line: 24    
արար բռնութեամբ զնա մոգ։ Իսկ յայսմ վայրի
Line: 25    
ժամ գտեալ պարապոյ անձին իւրոյ՝ լաւ համարերեցաւ
Page: 23   Line: 1    
մեռանել պատերազմաւ քան ուրացութեամբ
Line: 2    
ունիլզթագաւորութիւն։ Յընդերկար
Line: 3    
խռովութեանն Արեաց գնդին ոմն Ռահատ անուն
Line: 4    
՛ի Միհրեան տոհմէ, որ էր դայեակ կրտսեր որդւոյն
Line: 5    
Յազկերտի՝ դիմեաց գալ անբաւ գնդիւ իւրով
Line: 6    
՛ի վերայ երէց որդւոյ թագաւորին. եհար
Line: 7    
սատակեաց զգունդն եւ ձերբակալ արար զորդի
Line: 8    
թագաւորին, զսր եւ անդէն ՛ի տեղւոջն սատակեաց.
Line: 9    
եւ զմնացեալ զօրսն ած հաւանեցոյց եւ
Line: 10    
միաորեաց ՛ի գունդն Արեաց եւ թագաորեցոյց
Line: 11    
զիւր սանն, որում անուն էր Պերոզ։Իսկ արքայն
Line: 12    
Աղուանից ոչ կամեցաւ նուաճիլ անդրէն ՛ի
Line: 13    
ծառայութիւն նորա. այլ խրամատեաց զպահակն
Line: 14    
Չորայ, էանց յայնկոյս եւ անցոյց զզօրսն Մասքութաց,
Line: 15    
միաբանեաց ընդ իւր եւ զմետասան թագաւորս
Line: 16    
զլեառորդեայս, ընդդէմ եկաց պատերազմաւ
Line: 17    
Արեաց գնդին եւ բազում վնասս արար
Line: 18    
զօրացն արքունի։ Եւ գրեալ երկիցս եւ երիցս
Line: 19    
զհրովարտակս աղաչանաց, ոչ կարաց (Պերոզ) ՛ի
Line: 20    
հաւանութիւն ածել զնա, այլ գրով եւ պատգամաւ
Line: 21    
յանդիմանէր զնա վասն ՛ի զուր աւերելոյն
Line: 22    
զաշխարհն Հայոց, յիշեցուցանէր եւ զմահ նախարարացն
Line: 23    
եւ զչարչարանս կապելոցն, որոց փոխանակ
Line: 24    
զկեանս տալոյ սիրոյն եւ վաստակոցն՝ գարեւսն
Line: 25    
հատիք. լաւ լիցի ինձ չարչարանօք մեռանել
Line: 26    
քան ուրացութեամբ կեալ։ Եւ իբրեւ գիտացին,
Line: 27    
եթէ ոչ բռնութիւն եւ ոչ սէր կարէ ածել
Page: 24   Line: 1    
զնա ՛ի հաւանս՝ գանձ սաստիկ ետուն տանել
Line: 2    
յաշխարհն Խայլանդրաց եւ բացին զԴրունս Ալանաց
Line: 3    
եւ հանին գունդ բազում ՛ի Հոնաց եւ կռուեցան
Line: 4    
ամ մի ընդ Աղուանից արքային։ Եւ թէպէտ
Line: 5    
պակասեցան եւ ցրուեցան զօրք նորա, սակայն
Line: 6    
զնա ոչ կարացին ածել ՛ի հաւանս։ Այլեւ հարուածք
Line: 7    
մեծամեծք հասին ՛ի վերայ նսրա, էր սր
Line: 8    
կռուով եւ էր որ չարաչար ախտիւք ծիւրեցան։
Line: 9    
Եւ երկտրեալ պաշարմանն՝ մեծ կողմն աշխարհին
Line: 10    
աւերեցաւ, այլ ոչ ոք ՛ի նմանէ բաժանեցաւ։
Line: 11    
Ապա յղեաց առ Վաչէ թագաւորն Պերոզ՝
Line: 12    
"զքոյրդ իմ, ասէ՝ եւ զքեռորդիդ ՛ի բաց տուր
Line: 13    
ածել, զի ՛ի բնէ մոգ էին եւ դու քրիստոնեայ
Line: 14    
արարեր, եւ աշխարհդ քո քեզ լիցիԻսկ երանելի
Line: 15    
այրն ոչ ՛ի վերայ տէրոթեան կռուէր,
Line: 16    
այլ յաստուածպաշտութեանն մրցէր. եւ ետ տանեւլ
Line: 17    
զմայրն եւ զկին, եւ զաշխարհն բովանդակ ՛ի բաց
Line: 18    
եթող եւ ինքն զաւետարանն առ եւ ՛ի բաց կամէր
Line: 19    
գնալ։ Զայն լուեալ թագաւորին Պերոզի ՛ի զիղջ
Line: 20    
եկեալ՝ զամենայն վնասն ՛ի հայր իւր արկանէր,
Line: 21    
անսուտ երդմունս կնքէր եւ տայր տանել առ նա,
Line: 22    
եթէ "յաշխարհէդ միայն մի́ գնար, եւ զոր ինչ
Line: 23    
ասես՝ առնեմԻսկ սա հաճեցաւ միայն զսեպհականն
Line: 24    
առնուլ բաժին իւր, զոր ՛ի հօրէն էր
Line: 25    
առեալ հազար երդ, առ զայն ՛ի թագաւորէն եւ
Line: 26    
նստաւ ՛ի նմա միայնակեցօք հանդեբձ։ Եւ այնպէս
Line: 27    
անզբաղապէս կեայր ընդ Աստուծոյ. եւ ոչ
Page: 25   Line: 1    
յիշեաց ամենեւիմբ, եթէ թագաւոր լեալ իցէ
Line: 2    
յառաջ։ Այս եղեւ վարք նորա։



Chapter: 11  
Page: 25  
Line: 3 
ԳԼՈՒԽ Ժ՜Ա.

Line: 4 
Թուղթ Գիւտայ եպիսկոպոսի առ սուրբն Վաչէ լի երկնաւոր
Line: 5 
շնորհօք։


Line: 6       
Ի ճառս սուրբ սիրոյ քո առաքինութեան ՛ի
Line: 7    
կամաց անձին իմոյ բղխեցին միտք իմ երկնաւոր
Line: 8    
զօրութեամբն՝ յօժարեցայ պատմող լինել
Line: 9    
բանիւ. բայց ահ անկաւ ինձ մեծ եւ ահագին եւ
Line: 10    
բարձրագոյն քան զերկնի երկինս եւ խորագոյնս
Line: 11    
քան զներքին կիսագունտն, եւ յամենայն կողմանց
Line: 12    
շուրջ պաշարեաց զինեւ ՛ի վեր եւ ՛ի վայր,
Line: 13    
՛ի վերջ եւ յառաջ, յաջ եւ յահեակ. փախչել ոչ
Line: 14    
կարեմ եւ խորամուտ լինել երկնչիմ, մի́ եթէ
Line: 15    
գուցէ րնկղմիցիմ որպէս առաքեալն Պետրոս ՛ի
Line: 16    
ծով անդնդային։ Բայց եթէ տէր Յիսուս ձեռն
Line: 17    
կառկառեսցէ յօգնականութիւն, յայս սակաւս
Line: 18    
քաջալերեցայց եւ յանմուխս մխեցայց։ Քանզի
Line: 19    
բան ունիմ մտաց գործի, եթէ գտցի ինչ հիւթանիւթ
Line: 20    
՛ի հոգեկիր յառաքինութենէ արանց քաջաց,
Line: 21    
որք զհրեշտակս ածին ՛ի զարմացումն եւ
Line: 22    
անգիր օրինօք անձամբ անձին օրէնք եղեն,
Line: 23    
առանց օրինաց զՏէրն ՛ի վեր ծանեան եւ զեղեալսն
Line: 24    
ընդ օրինօք գիտացին, եւ առանց առաջնորդի
Line: 25    
եւ մարգարէի ուրուք կամ երկնաւոր հրեշտակի
Page: 26   Line: 1    
աստուածատեսք եղեն։ Արդ ահա յորմէ
Line: 2    
երկուցեալն էի՝ ՛ի ձեռն սիրոյ մօտիմ եւ յուսով
Line: 3    
մերձենամ եւ հաւատով աներկիւղ հաստատիմ, եւ
Line: 4    
սկսանիմուստի արժանն է սկսանել։ Որպէս յառաջագոյն
Line: 5    
սէրն Քրիստոսի բնակեաց ՛ի նախնին
Line: 6    
ձեր յՈւռնայր, նախանձ երկնաւոր եբեր ընդ
Line: 7    
Տրդատսյ Հայոց արքայի՝ իրրեւ լուաւ զմեծամեծ
Line: 8    
սքանչելիսն Աստուծոյ, որ ՛ի ձեռն Սրբոյն Գրիգորի
Line: 9    
նշանք եւ արուեստք գործեցան յաշխարհին
Line: 10    
Հայոց՝ դառնալ վաղվաղակի սոցա ՛ի բազում
Line: 11    
շաւղաց մոլար ճանապարհին առ ճշմարիտն Աստուած,
Line: 12    
որոյ ծանօթութեամբ եւ բարեկամութեամբ
Line: 13    
՛ի բաց ընկեցին զծանրատաղտուկ զլուծն
Line: 14    
հեթանոսաց. թեթեւացան, թօթափեցան, թեւակոխեցան,
Line: 15    
թռեան եւ յերկինս ճախրեցին։ Զայս
Line: 16    
լուեալ քաջին Ուռնայրի ոչ զլացաւ եւ ոչ դադարեաց
Line: 17    
եւ ոչ ՛ի ձեռն ծառայական հրեշտակի, այլ
Line: 18    
ինքնին մեծ թագաւորն մեծամեծօք, նախարարօք
Line: 19    
եւ բազմագունդ զօրաւք գայր հասանէր յաշխարհն
Line: 20    
Հայոց, յանսիման լինէր հսկայազօր թագաւորին։
Line: 21    
Իսկ նորա եղբայրաբար սիրով եւ բարեկամութեամբ
Line: 22    
ընկալեալ՝ զբոլոր զինքն առաջի
Line: 23    
առնէր նմա, զներքին եւ զարտքին խորհուրդս
Line: 24    
մերկանայր եւ դնէր առաջի նորա հանդերձ սրբովն
Line: 25    
Գրիգորիւ եւ ամենայն բազմութեամբ զօրացն
Line: 26    
Հայոց։ Խոնարհէր թագաւորն ձեր, անկանէր
Line: 27    
եւ պատէր զոտիւք եւ զձեռօք, պատմէր զամենայն
Page: 27   Line: 1    
մոլորութիւնս հեթանոսաց եւ խոստովան
Line: 2    
լինէր վասն տգիտագործ մեղացն անցելոց։ Քաջալերէր
Line: 3    
զնոսա սուրբն Գրիգորիոս ՛ի գալուստ
Line: 4    
մարմնաւորութեան Որդւոյն Աստուծոյ, որ ՛ի
Line: 5    
թողութիւն եկն եւ ոչ ՛ի դատապարտութիւն, ՛ի
Line: 6    
կեցուցանել եւ ոչ ՛ի մեռուցանել, եւ յառաջանցելոցն
Line: 7    
՛ի հողոյ կեանս խոստացաւ։ Զայս ամենայն
Line: 8    
իբրեւ լսէր թագաւորն ձեր՝ ինքն եւ ամենայն
Line: 9    
զօրքն որ ընդ նմա զաւուրս քառասուն պահոց
Line: 10    
աւանդէին զանձին իւրեանց, ՛ի բաց հրաժարելով
Line: 11    
յառաջին րստգտանելի գործոց։ Եւ յաւուրն
Line: 12    
յիսներորդի իբրեւ ուրացան ՛ի սատանայէ
Line: 13    
եւ յամենայն գործոց նորա եւ խոստովանեցան
Line: 14    
զՍուրբ Երրորդութիւնն՝ էջ թագաւորն յամենասուրբ
Line: 15    
ջուրսն եւ ամենայն զօրքն ընդ նմա։ Եւ
Line: 16    
կատարեաց զնոսա քահանայապետն ՛ի վերստին
Line: 17    
ծնունդն յերկնաւոր յորդեգրութիւնն. եւ ելին
Line: 18    
ամենեքեան լցեալ Հոգւովն Սրբով։ ՛Ի նմին ժամանակի
Line: 19    
շնորհեցաւ նոցա այր մի երանելի՝ ձեռնադրեալ
Line: 20    
յեպիսկոպոսութիւն ՛ի Հռովմ քաղաքէ,
Line: 21    
որ եկեւալ էր ընդ Տրդատայ արքային։ Այսու
Line: 22    
երկնաւոր բարեօք լցեալ՝ եկն Ուռնայր արքայ
Line: 23    
եմուտ յաշխարհն Աղուանից, ուսոյց եւ կատարեաց
Line: 24    
զնոսա առաքելական կանոնօք. ընկալան
Line: 25    
ամենեքեան զդրոշմն երկնաւոր եւ գրեցան ՛ի ժառանգութիւն
Line: 26    
երկնաւոր։ Հալածեցան դեւք աշխարհիդ,
Line: 27    
խափանեցան զոհք եւ ճենճերք, ամաչեաց
Page: 28   Line: 1    
մոլորութիւնն, բարձրացաւ ճշմարտութիւնն,
Line: 2    
թագաւորեաց լոյսն աներեւոյթ, մերժեցաւ
Line: 3    
կամաւոր խաւարն. կարգեցան երեխայրիք եկեղեցւոյ,
Line: 4    
տասանորդեցան պտուղք կալոյ եւ հնձանաց,
Line: 5    
անդոց եւ խաշանց եւ ամենայն րնտանի
Line: 6    
անասնոց. նա եւ հող երկրին ՛ի նոյն վիճակեցաւ
Line: 7    
եւ հասաատեալ կալաւ կարգ ուղղութեան առ
Line: 8    
նախնեօքն ձերովք հանւովք եւ հարբն քոյով
Line: 9    
երանելեաւ մինչե ՛ի ժամանակս քոյոյ սքանչելի
Line: 10    
աէրութեանդ։ Վիշապն, որ հին էր յաւուրցն
Line: 11    
առաջին մարդոյն՝ ետես զչքնաղ ծնունդ քոյոյ
Line: 12    
բնութեանդ յառաջին ՛ի հայրենի հաւատոյ. յոյժ
Line: 13    
կասկած ՛ի միտս անկաւ չարասէր թշնամւոյն,
Line: 14    
եթէ գուցէ ընդ որ եղեւ մուտ կենաց յաշխարհս
Line: 15    
արեւելից, ընդ նոյն եմուտ ծնունդ ճշմարտութեան
Line: 16    
յաշխարհդ Աղուանից։ Ըշտապեցաւ, տագնապեցաւ,
Line: 17    
տարակուսեցաւ առաւել քան յաւուրս
Line: 18    
Յոբայ արդարոյ. ժողովեաց եւ գումարեաց զզօրսն
Line: 19    
իւր խաւարայինս՝ յայտնեաց նոցա զախտն չար
Line: 20    
որ տանջէրն զնա. ամենեքեան զահի հարան եւ
Line: 21    
դողացին, ՛ի միաբանութիւն եկեալ՝ զելս իրացն
Line: 22    
խնդրէին. մի́ այդպէս՝ ասեն, տագնապիր յանձն
Line: 23    
քո, ով քաջ, կանուխ է մոլորութիւնս մեր քան
Line: 24    
զճշմարտութիւն նորա. տկար գազանաւն յաղթեցեր
Line: 25    
առաջին մարդոյն, մեծ թագաւորաւս
Line: 26    
տղայոցն չկարե՞ս կալ առաջի։ Զայս ասացին եւ
Line: 27    
զհամատարած ծովն շարժեցին եւ յուզեցին զբազմութիւն
Page: 29   Line: 1    
ալեաց նորա։ Սկսաւ մրմռալ, ելանել,
Line: 2    
տարածանել եւ ապականել զդաշտս եւ զլերինս։
Line: 3    
Եկն եհաս ՛ի վերայ քո միանգամայն բազմութիւն
Line: 4    
ազգաց հեթանոսաց, ահաւոր գազանօք,
Line: 5    
խառնադրոշմն նշանօք, բազմաձայն փողովք, գալարափող
Line: 6    
կոչմամբ, անտառախիտ նիզակօք,ճառագայթաւոր
Line: 7    
սուսերօք, ոսկեկմբեայ վահանօք,
Line: 8    
թանձր եւ ստուար մկնդակօք. հողեղէնքն զհոգեղէնսդ
Line: 9    
երկեցուցանէին, ապականացուքն զանապականսդ
Line: 10    
կամէին կորուանել, եւ անաստուածքն
Line: 11    
զաստուածային շառաւիղդ կամէին յարմատոյ
Line: 12    
կտրել. երկիցս եւ երիցս մարտեցան եւ ոչ ամաչեցին։
Line: 13    
Իսկ այն, որ նստին յերկնից յերկինս եւ
Line: 14    
տեսանէ զաշխարհս ամենայն, ականելով եւ կըշռելով
Line: 15    
զբարի օրէնս եւ որ ընդդէմ իցեն՝ ետես
Line: 16    
զքեզ միայն օրինաւոր. թոյլ ետ պատել զքեզ
Line: 17    
շուրջ սաստիկ հնոցին. վառեցան, բորբոքեցան եւ
Line: 18    
այրեցան իրրեւ փուշք ՛ի մէջ հրոյ։ Նմանեցար
Line: 19    
դու երից մանկանցն ՛ի հնոցին. զզօրութիւն հրոյն
Line: 20    
շիջուցեր, զխշորութիւն կայծականցն ՛ի կակղութիւն
Line: 21    
վարդի փոխեցեր եւ գմղձկութիւն ծխոյն
Line: 22    
՛ի սպիտակութիւն շուշանի շրջեցեր, զայրեցող
Line: 23    
բնութիւն հրոյն յարարող զօրութիւն սովորեցուցեր
Line: 24    
եւ զԵրրորդն Աստուծոյ յերկնից յերկիր ածեր
Line: 25    
քեզ յօգնականութիւն։ Իմաստունքն նոցա յիմարեցան,
Line: 26    
քաջք նոցա վատեցան, սպառնալիք
Line: 27    
նոցա դադարեցան, նահատակք նոցա ղօղեցան,
Page: 30   Line: 1    
բազմութիւնք նոցա սակաւացան։ Երանի քեզ եւ
Line: 2    
երանի որ մերձ իցեն առ քեզ. սակաւ էիր թուով
Line: 3    
եւ անթիւ եղեր բազմութեամբք, սակաւ էիր
Line: 4    
յայտնեօք եւ անթիւ եղեր անյայտնեօք։ Նիզակ
Line: 5    
քո նիզակ Յեսուայ, եւ սպառազինութիւնք քո
Line: 6    
սպառազինութիւնք սպարապետին Աստուծոյ, որ
Line: 7    
իջանէ ընդ նմա յաւուրն յարութեան նորա. ձայն,
Line: 8    
որ զերկիր շարժէ, զվէմս դղրդէ, զգերեղմանս
Line: 9    
աւերէ, զմեռեալս յարուցանէ, զհնացեալս նորոգէ,
Line: 10    
զդատաստանսն հատուցանէ՝ ոմանց ՛ի ձախակողմն
Line: 11    
եւ ոմանց յաջակողմն. այն ձայն, որ Աստուծոյ
Line: 12    
միայն է եւ նմա վայելէ, քեզ՝ իբրու
Line: 13    
հաւատարիմ ծառայի եւ սիրելւոյ եւ ժառանգաւորի
Line: 14    
արքայութեանն, ետ զշնորհս երկնաւորս,
Line: 15    
որ զաւուրն յարութեան բերէ զնմանութիւն։ Որ
Line: 16    
պարծէր ՛ի չարն՝ տագնապեցաւ որ խիզախէր
Line: 17    
՛ի մոլորութիւնն՝ յիմարեցաւ։ Ամենայն ինչք
Line: 18    
քոյոյ գնդին կրկին են, եթէ զրահք էին պահապան
Line: 19    
մարմնոյ, ընդ նմին եւ զրահք հաւատոյ.
Line: 20    
եթէ սաղաւարտ էր զգուշութիւն սուոերի, ընդ
Line: 21    
նմին եւ սաղաւարտ փրկութեան. եթէ վահան ունէիր
Line: 22    
ընդդիմահար լանջացդ առաքինեաց, ընդ
Line: 23    
նմին ունէիր եւ զվահանն համբերութեան հաւատոց.
Line: 24    
եթէ նետ ՛ի կորովից քոց թռչէր ուղղակի,
Line: 25    
ընդ նմին եւ աղօթք սուրր խնդրուածոց քոց վաղվաղակի
Line: 26    
գեր ՛ի վերոյ գատանէին քան զերկինս
Line: 27    
առաջի Աստուծոյ. եթէ շողայր սուսեր ՛ի բազուկսդ
Page: 31   Line: 1    
առաքինիս, լուսաւորութիւն հաւատոց
Line: 2    
քոց ՛ի մէջ հրեշտակաց զփայլատակմունս արձակէր։
Line: 3    
Դրօշակք քո դրօշակք երկնաւորք եւ տէգ
Line: 4    
նիզակի քո ճառագայթաւոր իրբեւ զլար արծաթոյ
Line: 5    
արեգական։ Այս է՝ որ զահի հարեալ էի ՛ի սկըզբան
Line: 6    
պատմութեանս, եթէ զիարդ կարացից բանիւ
Line: 7    
պատմել զայնմանէ, որ ՛ի վեր քան զբան
Line: 8    
գտանի. գի բանս զչորեքնիւթեանս աշխարհ ոչ
Line: 9    
կարէ ասել։ Եւ այս վիճակ ոչ ամենեցուն, այլ
Line: 10    
որք քաջն դեգերեցան յուսումնասիրութեան՝ ՛ի
Line: 11    
թուականին, յերկրաչափականին, յաստեղաբաշխականին,
Line: 12    
՛ի բժշկականին, եւ ապա ՛ի ծայրս
Line: 13    
ծագաց հասին -- ՛ի մարգարեականս, եւ յառաքելականս
Line: 14    
եւ յաւետարանականս, որ է սկիզբն եւ
Line: 15    
ձիւղումն այլոց։ Եւ թէպէտ եւ ունէի զայս ամենայն
Line: 16    
արուեստս նիւթականաց պատմող, եւ էիր
Line: 17    
դու եւս երբեմն նիւթական, այլ այժմ զաննիւթոցն
Line: 18    
ունիս զնմանութիւն։ Ընդ արուսեկին կըշռեցից
Line: 19    
զքեզ, դու պայծառագոյն քան զարուսեակն
Line: 20    
զնշոյլս արձակես։ Արուսեակն զվեց ամիս
Line: 21    
արիւսակ է եւ վեց ամիս գիշերավար, իոկ դու
Line: 22    
յօր աւուր արուսեակ եւ ՛ի վեր քան զարուսեակ։
Line: 23    
Արուսեակն յայգուն պահու եւ եթ երեւի, իսկ դու
Line: 24    
՛ի քսան եւ ՛ի չորս ժամս՝ ՛ի տունջեան եւ ՛ի գիշերի։
Line: 25    
Եթէ զլուսինն ածից քեզ յօրինակ՝ յոյժ
Line: 26    
ծիծաղելի է իմաստնոց՝ երկոտասան անգամ ՛ի
Line: 27    
տարւոջն վիժած, ժանգակոծ, մանգաղաձեւ, կիսագունտ,
Page: 32   Line: 1    
խոնաւալից, կիսալոյս, հիւանդոտ, գիշերագնաց,
Line: 2    
խաւարասէր, լուսատեաց, չղջկանման,
Line: 3    
պակասընթաց, հրատանջ, բազում անգամ
Line: 4    
՛ի թագուստ մտեալ. իսկ դու լիալայն,
Line: 5    
բարձր, լուսասարաս, աւետաբեր, հրեշտակակերպ,
Line: 6    
ուրախարար, քաջալերիչ, պայծառ, գեղեցիկ
Line: 7    
քան զամենայն հասակակից րնկերս քո։ Ոչ
Line: 8    
ինչ բաւական քեզ բաւեմ ասել, որ քան զարեգակն
Line: 9    
՛ի վեր գտանիս. ոչ զնա թշնամանեցից եւ
Line: 10    
զքեզ գովեցից, այլ զբնութիւն նորա պատմեցից
Line: 11    
քեզ՝ -- շեղագնաց, թիւրընթաց, կողմնաւոր,
Line: 12    
ստուերաշուք, հարաւաբնակ, ձմեռնատանջ, ամառնակէզ,
Line: 13    
թօնուտ գարնանի եւ աշնուտ աշնանի,
Line: 14    
գիշերակուլ, առաւօտածին, ծաղկաթարշամ,
Line: 15    
դալարացամաք, կենդանահալած ՛ի ստուերս ՛ի
Line: 16    
մէջ առօրէի եւ կիսաբաժին յաւուրն ողջոյն։ Յիրաւի
Line: 17    
սմա Յոյնք Ապողովն կարդացին։ Ե ապա
Line: 18    
եթէ զդուզնաքեայ ճառագայթն ածցես զմտօքդ,
Line: 19    
ընդ նմին եւ զայն գիտասջիր, զի գիշերաւ է
Line: 20    
ծածկեալ, ամպովք թագուցեալ, փոշւով մղդացեալ
Line: 21    
եւ մրրկօք ալեկոծեալ։ Դու արեգական նմանեցար,
Line: 22    
՛ի Հօրէ զօրացար, յՈրդւոյ քաջալերեցար
Line: 23    
եւ ՛ի Սուրբ Հոգւոյն լուսաւորեցար։ ՛Ի գիշերի
Line: 24    
տեսանիս եւ ՛ի տունջեան թափ անցանեն
Line: 25    
ճառագայթք հաւատաց քոց։ Ասացից առ քեզ
Line: 26    
բան, սրատեսիլ ես քան զարծուի եւ երագալուր
Page: 33   Line: 1    
քան զմի ՛ի հանդարտանոց։ Ոչ միայն զերկինս
Line: 2    
տեսեր, այլ եւ զերկնից զմեծն տեսեր, եւ զփոքրս
Line: 3    
թողեր, զանցաւորս ետուր եւ զանանցն առեր։ ՛Ի
Line: 4    
բաց րնկեցեր զոսկիակուռ թագաւորութիւնն, եւ
Line: 5    
ահա կայ պահի քեզ անձեռագործ պսակն, զոր
Line: 6    
ընդունելոց ես յամենասուրբ ձեռացն Քրիստոսի։
Line: 7    
Որ թողցէ վասն աւետարանին զհայր եւ զմայր,
Line: 8    
զքորս եւ զեղբարս եւ զամենայն ստացուածս իւր՝
Line: 9    
զհարիւրապատիկն աստէն րնկալցի եւ զկեանս
Line: 10    
յաւիտենից յաշխրհին՝ որ ոչն անցանէ։ Զայդ
Line: 11    
աղքատի ումեք դիւրագոյն է առնել, իսկ առն
Line: 12    
թագաւորի իբրեւ զքեզ՝ անհար է։ Ապա եթէ
Line: 13    
արասցէ ոք, որպէս արարերդ՝ մարդկան անհաւատալի
Line: 14    
է եւ հրեշտակաց զարմանալի, նաեւ Աստուծոյ
Line: 15    
նմանելի, որ թողեալ զանթիւ եւ զբազում
Line: 16    
զօրս հրեշտակաց՝ եկն ՛ի գծուծ կերպարանս
Line: 17    
մարդկան։ Գտաւ քո գործդ այնմ նման.
Line: 18    
նա բոլոր աշխարհի եղեւ կեանք եւ փրկութիւն, եւ
Line: 19    
դու բոլոր աշխարհի բացեր զդուռն փրկութեան։
Line: 20    
Քոյին իսկ աշխարհի հայերենի հաւատքն պահեցան,
Line: 21    
եկեղեցիքն շէն մնացին, վկայարանք ՛ի
Line: 22    
խաղաղութեան, քահանայք ՛ի քահանայութեան,
Line: 23    
պատարագք ՛ի սեղանս, մարգարէք յընթերցուածս,
Line: 24    
առաքեալք ՛ի մխիթարութիւնս, սաղմոսերգուք
Line: 25    
՛ի յօրհնութիւնս, կուսանք ՛ի կուսութեան,
Line: 26    
կրօնաւորք ՛ի սրբութեան եւ ամենայն
Line: 27    
ոք յիւրաքանչիւր կարգի։ Եհաս լուր առաքինութեան
Page: 34   Line: 1    
քո յարեւելից մինչեւ ՛ի Դագարովն, ՛ի հարաւոյ
Line: 2    
մինչեւ ՛ի հիւսիս։ Գրեցաւ անուն մարտիրոսութեան
Line: 3    
քո յոսկի տախտակսն ընդ առաքեալսըն
Line: 4    
եւ ընդ նախաւավկայսն, ընդ հայրապետս եւ ընդ
Line: 5    
եպիսկոպոսապետս միանգամայն եւ ՛ի դպրութեան
Line: 6    
կենաց ՛ի յերկինս։ Զգոյշ լեր, սքանչելի, որ
Line: 7    
այսչափ մեծամեծաց արժանի եղեր, եւ յայսչափ
Line: 8    
բարձրութիւնս վերացեալ՝ հասեր։ Հաստատուն
Line: 9    
կաց ՛ի յոյսն, անհատ լեր ՛ի սիրոյն եւ համրերող
Line: 10    
լեր ՛ի հաւատս ճշմարտութեան, զի մի վիշապն
Line: 11    
մեռեալ զտուտն շարժեսցէ ՛ի վերայ կենացդ
Line: 12    
քոց։ Զի եթէ մինչ տղայն էիր՝ յաղթեցեր
Line: 13    
նմա, ՛ի չաի հասեալ՝ գիտեմ, թէ առ ոտն
Line: 14    
կոխես զամենայն մեքենայս չարեաց նորա։ Այլ
Line: 15    
որչափ միտքս զքեզ սիրեն՝ եւ մարթ էր զայնս
Line: 16    
բանիւ ընդ պատմութեամբր արկանել -- բագում
Line: 17    
մագաղաթի ծախք լինէին։ Բազում անգամ յառաջ
Line: 18    
ելի վասն քո սիրոյն գալ առ քեզ, եւ այժմ
Line: 19    
՛ի մերմէ բարեխօսութենէ եւ յամենայն սուրբ
Line: 20    
ուխտի եկեղեցւոյ յանձն արարեալ զքեզ Հոգւոյն
Line: 21    
Սրբոյ՝ Տէր ընդ քեզ՝ ամէն։

Line: 22       
Երկրորդ Թուղթ Գիւտայ առ նոյն արքայ։

Line: 23       
Վկայ Քրիստոսի, չարչարակից խաչին, ՛ի
Line: 24    
հրեշտակաց փառամատոյց պատմուճանաւ զարդարեալ՝
Line: 25    
անգարշ որդեակ իմ Վաչէ Աղուանից
Line: 26    
արքայ, Գիւտ եպիսկոպոս, ՛ի Տէր բերկրեաց։

Page: 35  
Line: 1       
Յամօթալից հեղգութենէ չկարեմք համարձակիլ
Line: 2    
ասել բանս մխիթարութեան յաղթողիդ
Line: 3    
աներեւոյթ պատերազմին, որ ոչ ՛ի մարդկանէ
Line: 4    
առեալ քաջալերութիւն, այլ յոյժ յահեղ զօրութենէն
Line: 5    
Քրիստոսի՝ քեգ յօգնականութիւն կոչելով՝
Line: 6    
վեհագոյն գերազանցեալ քան զբոլոր աշխարհս
Line: 7    
բարձրագոյն գտար։ Բայց արդ զքեզ ՛ի
Line: 8    
հաւան ածեալ քոյով ժուժկալութեամբդ աղաչեմ,
Line: 9    
զի ախորժ եւ անոյշ իմ ողջոյնս քեգ թուեսցի։
Line: 10    
Այլ գոհանալով զքո վերաբերութենէդ՝ ով
Line: 11    
զօրական Քրիստոսի, ոչ ունիմ գիտութիւն յաղքատութեանս
Line: 12    
իմում կազմութեան՝ պատրաստութեան
Line: 13    
զինեւ, եւ ոչ նիւթ ինչ ճարտարեալ՝
Line: 14    
իմաստութեամբ համբերել կարացից ՛ի կկել
Line: 15    
զզգեստ գովութեան քումդ ազնուականութեան։
Line: 16    
Նա մանաւանդ եթէ ամենայն հռետորական փիլիսոփայքն
Line: 17    
աշխարհին Յունաց ՛ի մի տեղի գումարեսցին,
Line: 18    
ոչինչ կարասցեն ասել զարժանն գովութեան
Line: 19    
քում հոգելից յաղթութեանդ։ Վասն զի
Line: 20    
դու ծանեար սիրելով զԱստուած յամենայն սըրտէ,
Line: 21    
յանձնէ եւ ՛ի զօրութենէ. զամենայն ինչս եւ
Line: 22    
զմեծութիւնս փոխանակեցեր ընդ միոյ Տեառն
Line: 23    
ամենայնի, զի զնա ընդ քեզ հաշտ ունիցիս, ոչ
Line: 24    
միայն զերկիրս, այլ եւ զերկնից զմեծութիւնն
Line: 25    
առեալ ըմբոշխնեցեր։ Հրաժարեցար ՛ի զոհիցն
Line: 26    
ճենճերաց դիւամոլ հեթանոսաց՝ եւ ահա եղեր
Line: 27    
հոտ անոյշ ՛ի Քրիստոս, որ հասեալ մինչեւ յարեւմուտս՝
Page: 36   Line: 1    
հռչակեալ ծաւալեցաւ եւ բերկրեալ զուարճացոյց
Line: 2    
զամենեցուն հոգիս։ Թողեր զմեծութիւն
Line: 3    
երկրային՝ որ առթի մեղօք, ժառանգեցեր զարդարութիւն
Line: 4    
հանդերձ երկնային մեծութեամր։
Line: 5    
Հեռացար բնաւ իսկ ՛ի զբօսանաց աշխարհիս եւ
Line: 6    
մերձեցար ՛ի Քրիստոս, որ է հանգիստ խաղաղութեան։
Line: 7    
Եւ գումարեալ զբանս իմ ՛ի մի տեղի
Line: 8    
խօսեցայց, թէ էիր մարդ եւ եղեր հրեշտակ. ունէիր
Line: 9    
ազգականս յերկրի եւ գտար եղբայր Քրիստոսի
Line: 10    
՛ի յերկինս. էիր մահկանացու եւ եղեր անմահ.
Line: 11    
ոչ թէ դու միայն ես անմահ, այլեւ համարձակութիւն
Line: 12    
ունիս առ Քրիստոս, որ բազում
Line: 13    
մահկանացուաց կարէ տալ զկենդանութիւն։ Ցանկալի
Line: 14    
ես հրեշտակաց, փափագելի մարդկան, առաւել
Line: 15    
անձկալի ինձ հեռացելոյս՝ չլինելոյս մարտակից
Line: 16    
քեզ յաներեւոյթ պատերազմի ամենաչարն
Line: 17    
սատանայի։ Բայց արդ աղաչեմ եւ փոխանակ
Line: 18    
ասեմ չունել վնաս ՛ի մտի եւ չյիշել զիմ հեղգութիւնս։
Line: 19    
Այն որ արարն զքեզ իմում որդեգրութեանս
Line: 20    
արժանի, նոյնն եւ շնորհեսցէ մեզ
Line: 21    
զքեզ առողջ հոգւով եւ մարմնով տեսանել յաշխարհի
Line: 22    
եւ վայելել ՛ի քո շնորհալից վարսդ առաքինութեան։
Line: 23    
-- Ողջ լինել ՛ի Քրիստոս՝ լիցիս մեզ
Line: 24    
զբազում ժամանակս պարապեալ եւ լցեալ սիրովն
Line: 25    
Քրիստոսի. ամէն։



Chapter: 12  
Page: 37  
Line: 1 
ԳԼՈՒԽ Ժ՜Բ.

Line: 2 
Պատերազմիլն Տրդատայ ընդ Բասղաց արքային յաշխարհին
Line: 3 
Աղուանից, եւ թագաւորելն Սանատրկայ ՛ի
Line: 4 
վերայ Աղուանից, եւ ընդդիմանալն Հայոց, եւ Խոսրովայ
Line: 5 
գալն յունական զօրօք եւ առնուլ զԱղուանս եւ զհարկս։


Line: 6       
Լինի զօրաժողով Տրդատէս մեծ թագաորն
Line: 7    
Հայոց. եւ իջեալ ՛ի դաշտն Գարգարացւոց՝ պատահէ
Line: 8    
հիւսիսականաց սաստիկ պատերազմաւ։ Եւ
Line: 9    
զթագաւորն Բասղաց մարտակից իւր լեալ, որ
Line: 10    
ձգեալ զճոպան արւոյն Տրդատայ եւ ոչ զօրեալ
Line: 11    
րնկճել զնա՝ ինքն լինի միջակտուր ՛ի նմանէն.
Line: 12    
եւ վարէ Տրդատիոս զնոսա կոտորմամբ մինչեւ
Line: 13    
ցհոնս. եւ բազմաց լինի անկանիլ ՛ի զօրացն Հայոց։
Line: 14    
Եւ Արտաւազդ սպարապետն Հայոց Մանդակունին
Line: 15    
մահանայ։ Արդ առնու պատանդս Տրդատիոս եւ
Line: 16    
միաբանեալ զհիւսիսայինսն՝ դիմէ ՛ի վերայ Շապհոյ
Line: 17    
արքային Պարսից։ Իսկ ՛ի վախճանիլն Տըրդատայ՝
Line: 18    
Սանատրուկ ոմն թագաւորեաց Աղուանից
Line: 19    
՛ի Փայտակարան քաղաքի եւ եկաց դիմակաց
Line: 20    
Հայոց։ Եւ Խոսրովայ որդւոյ Տրդատայ ածեալ
Line: 21    
զԱնտիոքոս յունական զօրօքն եւ զԲագարատ արեւմտեայ
Line: 22    
գնդիւն, եւ զՄիհրան Վրաց բդեաշխ, այսոքիւք
Line: 23    
ամենեքումբք միաբանեալ խաղայ ՛ի վերայ
Line: 24    
Աղուանից։ Աճապարէ Սանատրուկ զօրոքն
Line: 25    
Աղուանից եւ գնայ առ Շապուհ արքայ Պարսից՝
Page: 38   Line: 1    
թողլով զօր բազում ՛ի քաղաքին Փայտակարան։
Line: 2    
Եւ Անտիոքոս առեալ աւար բազում եւ զհարկն
Line: 3    
արքունի՝ դառնայ առ կայսրն։ Եւ գտեալ ժամ
Line: 4    
պարապ Սանատրկայ՝ հրամանաւ Շապհոյ ժողովէ
Line: 5    
զզօրս Աղուանից թուով իբրեւ երեսուն հազար
Line: 6    
եւ արշաւէ ՛ի միջոցս Հայոց։ Եւ զօրագլուխ
Line: 7    
ոմն անարի հսկայ ՛ի տիգաւորացն վառեալ թաղիւ
Line: 8    
կաճեայ՝ շահատակէր ՛ի մէջ պատերազմին
Line: 9    
առ Օշական առապարաւ. եթէ զինուք հարկանէին՝
Line: 10    
ոչ գործէր, այլ ճախր առնոյր։ Յայնժամ
Line: 11    
քաջն Վահան Ամատունի՝ նայեցեալ ՛ի կաթուղիկէն,
Line: 12    
ասաց՝ օգնեա ինձ. եւ ուղղեալ զնիզակն՝
Line: 13    
ընդ գաւակ ձիոյն յերկիր կործանէր զահագին
Line: 14    
վիրագն։



Chapter: 13  
Page: 38  
Line: 15 
ԳԼՈՒԽ Ժ՜Գ.

Line: 16 
Շապհոյ թագաւորեցուցանելն զՏիրան եւ փրկիլն ՛ի հիւսիսականաց,
Line: 17 
եւ կուրացուցանելն զՏիրան եւ խռովութիւն
Line: 18 
հիւսիսականացն, եւ մահն Արշակայ եւ Պապայ
Line: 19 
թագաւորելն եւ կորուստն Մեհրուժանայ եւ խոց առնուլն
Line: 20 
Ուռնայրի յայնմ պատերազմի։


Line: 21       
Թագաւորեալ Տիրանայ Հայոց՝ առնէ խաղաղութիւն
Line: 22    
րնգ Պարսս եւ լեալ օդնական Շապհոյ
Line: 23    
թափէ զնա ՛ի յարձակմանէ հիւսիսայնոցն, որք
Line: 24    
զամս չորս բնակեալ յԱղուանս՝ նեղէին զՀայս։
Line: 25    
Ապա ըստ բարուց չարին Տիրանայ՝ կուրանայ
Page: 39   Line: 1    
՛ի Շապհոյ, եւ Արշակ նորին որդի առնու զթագաւորութիւն։
Line: 2    
՛Ի նմին ժամանակի եղեւ խռովութիւն
Line: 3    
Շապհոյ յազգացն հիւսիսոյ, եւ նա՝ անցեալ
Line: 4    
՛ի Բիւթանիա, նստի ամիսս յոլովս, եւ ոչ կարաց
Line: 5    
առնել ինչ։ Ապա սիւն առ ծովակին կանգնեալ,
Line: 6    
եւ առիւծ ՛ի վերայ՝ մատեան ընդ ոտիւք ունելով,
Line: 7    
նշան իմն կոչել առիւծ զՊարսս եւ մատեան
Line: 8    
զՀռովմայեցիս։ Մեռանի Արշակ եւ թագաւորէ
Line: 9    
Պապ. ապստամբի Մեհրուժան Արծրունի՝ զԱքիտոփելին
Line: 10    
խորհեցեալ զկորուստ անձին իւրոյ.
Line: 11    
լինի մեծ պատերազմ ՛ի մէջ Պապայ եւ Մեհրուժանայ։
Line: 12    
Յայնժամ քաջն Շէրգիր՝ Ղեկաց արքայ
Line: 13    
մեռանի ՛ի ձեռաց Սպանդարատայ Կամսարականի։
Line: 14    
Անդ առնու խոց մեծ արքայն Աղուանից
Line: 15    
Ուռնայր ՛ի Մուշեղէ Մամիկոնէ՝ Վասակայ որդւոյ։
Line: 16    
Սատակի եւ Մեհրուժան յասպարապետէն
Line: 17    
Սմբատայ՝ պսակեալ բոցագոյն երկաթիւ զգլուխն,
Line: 18    
սրբոյն Ներսիսի աղօթիւք։



Chapter: 14  
Page: 40  
Line: 1 
ԳԼՈՒԽ Ժ՜Դ.

Line: 2 
Սակաւիկ յայտարարութիւն վասն սրբոյն Գրիգորիսի
Line: 3 
Հայոց Լուսաւորչի եւ երանելի որդեաց նորին. եւ ընդ
Line: 4 
նմին ձեռնադրութիւն Սրբոյն Գրիգորիսի՝ որդւոյ Վըրթանիսի՝
Line: 5 
թոռին մեծի սրբոյն Գրիգորի ՛ի կաթուղիկոսութիւն
Line: 6 
Աղուանից եւ Վրաց, եւ եկն նորա յԱղուանս ՛ի
Line: 7 
լուսաւորութիւն աշխարհին, եւ նահատակութիւն նորին
Line: 8 
եւ բերումն նշխարացն։


Line: 9       
Արդ մի ոմն յաշակերտաց Տեառն, Թադէոս
Line: 10    
անուն՝ որպէս յառաջագոյն ասացաք, հասեալ
Line: 11    
սմա մասն ինչ Հայաստան աշխարհին, լուսաւորէր
Line: 12    
զկողմանս ինչ արեւելեայ, մինչեւ եկն հռչակելի
Line: 13    
պատերազմողն եւ երիցս երանելի Գրիգոր,
Line: 14    
զոր ՛ի մեռանելն Խոսրովայ Հայոց թագաւորի ՛ի
Line: 15    
սպանանել զնա նենգութեամբ Անակայ Պարթեւի
Line: 16    
հօրն Գրիգորի եւ իւր փախստեայ գնալով՝ հեղձամղձուկ
Line: 17    
՛ի ջուրս Երասխ գետոյ լինէր ու̂ դայեկաց
Line: 18    
ոմանց առեալ փախստեայ ՛ի Յունաց աշխարհն
Line: 19    
զերծուցանէին զերանելին Գրիգորիս։ Եւ
Line: 20    
այս լինէր նախախնամութեամբ մեծին Աստուծոյ
Line: 21    
յօրինակ նախամարգարէին Մովսիսի, որ ՛ի
Line: 22    
պրտուեայ տապանակին ՛ի մէջ ջուրցն զերծանէր
Line: 23    
՛ի ձեռաց ամբարիշտն Փարաւոնի առ ՛ի
Line: 24    
փրկել զժողովուրդն Աստուծոյ ՛ի ծառայութենէ
Line: 25    
եգիպտական տանջանացն։ Սոյնպէս եւ ամենասուրբն
Page: 41   Line: 1    
Գրիգոր զելծեալ ՛ի սրոյ Հայաստան նախարարացն
Line: 2    
՛ի փրկութիւն պահէր նորին Հայոց
Line: 3    
աշխարհին եւ ամենայն արեւելեաց կողմանց՝ իբրեւ
Line: 4    
նետ մի րնտիր ՛ի կապարճս թագուցեալ ՛ի յունական
Line: 5    
աշխարհին, որով խոցոտեալ սատակէր
Line: 6    
զաներեւոյթ թշնամին. զոր ընտրեալ յորովայնէ
Line: 7    
մօր իւրոյ եւ սրբեալ յարգանդին յաղթող նահատակ,
Line: 8    
առաքեալ միանգամայն եւ վայելուչ տուեալ
Line: 9    
քահանայապետ Թորգոմեան աշխարհին եւ Ասքանազեան
Line: 10    
զաւակին։ Արդ սնեալ եւ ուսեալ երջանիկն
Line: 11    
Գրիգորիոս զքրիստոսական հաւատոցն զօրութիւն
Line: 12    
առաքելական եւ քաջալերական համարձակութեամբ՝
Line: 13    
եկեալ յանդիման լինէր Տրդատայ
Line: 14    
արքային Հայոց միամտութեամբ եւ քաղցր հարկանել
Line: 15    
ծառայութիւն, պօղոսեան հաւանեալձայնի՝
Line: 16    
հեզագոյն քաջութեամբ ծառայել Տեառն զօրութեանց,
Line: 17    
մարմնաւոր տերանց, այլ ոչ առ ականէ
Line: 18    
ծառայութեամբ եւ հնազանդութեամբ։ Ուր
Line: 19    
ստանայր զերկուս որդիս՝ Արիստակէս եւ Վրթանէս։
Line: 20    
Իսկ թագաւորն՝ մոլեգնեալ ՛ի դիւաց զանազան
Line: 21    
եւ պղծալից պաշտամունսն՝ ձեռն արկանէր
Line: 22    
յամենազօր նահատակն Քրիստոսի օժանդակութեամբ
Line: 23    
չար վիշապին կամեցեալ յիւրն ծառայել
Line: 24    
՛ի խորխորատ կորստեանն դիցն աղտեղութեան
Line: 25    
պաշտամանն, բազում եւ զանազան տանջանօք
Line: 26    
չարչարեալ զսուրբն՝ ոչինչ կարաց կամագիւտ
Line: 27    
լինիլ յանշարժելի հաւատս երանելւոյն.
Page: 42   Line: 1    
այլ օր քան զօր քաջաբար մրցեալ առնոյր զյաղթութեան
Line: 2    
մրցանակն ՛ի վերայ աներեւոյթ եւ երեւելի
Line: 3    
թշնամւոյն։ Եւ իբրեւ ոչինչ կարաց պաճարանս
Line: 4    
գտանել փոխելոյ զառաքինին յուղիղ հաւատոցն
Line: 5    
Քրիստոսի՝ յայնժամ ազդեալ չարին ՛ի
Line: 6    
միտս չար արբանեկացն, տարեալ րնկենուին
Line: 7    
զսուրբն Գրիգորիոս յանհնարին խոր վիրապն
Line: 8    
Արտաշատ քաղաքի, յորում զերեքտասան ամս
Line: 9    
յօձախառն բնակէր վայրի՝ մինչեւ այլ եւս կանայք
Line: 10    
ոմանք երանելիք, Հռիփսիմէ եւ Գայիանէ հանդերձ
Line: 11    
երեսուն եւ հինգ ընկերօք ՛ի նորին ՛ի Հայոց
Line: 12    
արքայէն կատարեցան։ Եւ երանելեացն լինէին
Line: 13    
մարմինք բացընկեցիկք։ Եւ ապա ամենազօրն
Line: 14    
Աստուած յայց ելանէր երանելւոյն Գրիգորի
Line: 15    
եւ երանելի նահատակացն՝ որբոց Հռիփսիմեանց,
Line: 16    
եւ պատուհաս մեծ հասուցանէր ՛ի վերայ
Line: 17    
աշխարհին Հայաստանի, ոչ պատուհասի, այլ
Line: 18    
մեծի ողորմութեան նշանակ, որպէս ատել զսիրելի
Line: 19    
որդին եւ անտես առնել զօտարացեալ խորթն։
Line: 20    
Նոքին իսկ դեւքն, զորս նուիրօք եւ զոհիւք մեծարէին՝
Line: 21    
՛ի վերայ թշնամեաց հասեալ՝ տային նոցա
Line: 22    
մոլեգնել եւ ուտել զիւրեանց մարմինս. այլ եւ զնորին
Line: 23    
թագաւորին զկերպարանս ՛ի խոցի դարձուցեալ
Line: 24    
՛ի բնութիւն յեղէգն լինել փախստեայ։
Line: 25    
Յայնժամ ահ եւ երկիւղ սաստիկ զամենեսեան
Line: 26    
լնոյր, մինչեւ մնային կորստեան կենաց աշխարհին։
Line: 27    
Մինչեւ յայսմ ահի եւ ՛ի դողման կային ՛ի
Page: 43   Line: 1    
մեծամեծաց մինչեւ ցփոքունս՝ երեւէր ՛ի տեսլեան
Line: 2    
գիշերոյ հրեշտակ ողորմութեան Աստուծոյ
Line: 3    
կնոջ ումեմն, Խոսրովիդուխտ անուն՝ քեռ Տրդատայ
Line: 4    
Հայոց արքայի։ "Անհնարին է ձեզ՝ ասէ,
Line: 5    
՛ի հարուածոցդ զերծանել, բայց եթէ ՛ի ձեռն
Line: 6    
որբոյն Գրիգորի երթեալ հանէք զնա ՛ի խոր վիրապէն
Line: 7    
Եւ զարթուցեալ պատմէր զերազն՝ եւ
Line: 8    
ամենեքին ըմբերանեալ դսրովէին զկինն եւ ասէին.
Line: 9    
"Եւ դու ուրեմն դիւահարիս. իսկ արդ եւ
Line: 10    
զոսկերսն անգամ զի՞նչ հնար է գտանել զնորա
Line: 11    
Եւ իբրեւ կրկնեալ եւ երեքկնեալ զտեսիլն՝ յարուցեալ
Line: 12    
առ վտանգի հարուածոցն չոքան ՛ի բերան
Line: 13    
վիրապին թերահաւատքն՝ կաղս ՛ի կաղս բարբառեալ
Line: 14    
բանիւն Աստուծոյ. "Ել ՛ի դուրս, եթէ իցես
Line: 15    
կենդանի". եւ վաղվաղակի զեկուցանէր զկեալն
Line: 16    
կենդանի։ Բազում խնդութեամբ ՛ի վեր առեալ
Line: 17    
ածին ՛ի Նոր քաղաք թագաւորանիստ Հայոց արքային։
Line: 18    
Այնուհետեւ դիւացն առեալ զմարդիկն
Line: 19    
ակամայ ընդառաջ մեծին Գրիգորի տանէին՝ մոլեգնելով
Line: 20    
եւ ուտելով զմարմինս իւրաքանչիւր. եւ
Line: 21    
զթագաւորն նոյնպէս յեղեգանէն առեալ դիւացն
Line: 22    
ածէին ընդառաջ սրբոյն։ Որոյ ծունր եդեալ մեծին
Line: 23    
Գրիգորի արտասուօք խնդրէր յամենողորմէն
Line: 24    
Աստուծոյ զփրկութիւն թշուառացեալ ազգին եւ
Line: 25    
անդէն վաղվաղակի ընդունէին ՛ի ծեռն սրբոյն
Line: 26    
աղաչանաց զբժշկութիւն մարմնական տանջանացն
Line: 27    
ընդ նմին եւ զհոգւոյն լուսաւորութիւն։ Եւ
Page: 44   Line: 1    
իբրեւ ոչ ումեք ինչ զերկուցեալ վասն երանելի
Line: 2    
կանանցն որք պսակեցան՝ զՀռիփսիմէն ասեմ եւ
Line: 3    
զնորին րնկերացն, ինքն իսկ ՛ի խոր վիրապին
Line: 4    
մարգարէական ակամբն տեսանէր զնահատակութիւն
Line: 5    
երանելի վկայիցն Քրիստոսի եւ ասէ. "Ո՞ւր
Line: 6    
են նշխարք սրբոցն". եւ մարդիկն զարմացեալ
Line: 7    
ասէին՝ "Զո՞ր սրբոցն ասէ". եւ իբրեւ լուան ՛ի
Line: 8    
նմանէ զանուանս պսակելոցն, ապա ՛ի միտ առեալ՝
Line: 9    
ցուցին զպատուական եւ զամենասուրբ
Line: 10    
նշխարս ոսկերացն։ Եւ առեալ Գրիգորի պատէր
Line: 11    
իւրեանց իսկ պատառոտուն հանդերձիւքն՝ չարարեալ
Line: 12    
ուրուք ինչ արժանի յերանելեաց մերձեցուցանել
Line: 13    
՛ի մարմինս, մինչչեւ սրբեալք ելանէին
Line: 14    
յաւազանէն փրկութեան. եւ դնէր ՛ի հանգստարանի
Line: 15    
՛ի տեղւոջն, յորում պսակեցան սուրբքն։
Line: 16    
Իսկ զբոլոր աշխարհն Հայոց ուսուցանէր եւ խրատէր
Line: 17    
եւ կնքէր կենսատու խաչիւն եւ լուսաւորէր
Line: 18    
մկրտութեամբ աւազանին փրկութեան եւ արժանաւորս
Line: 19    
առնէր՝ զանճառելի Հոգւոյն ընդունել
Line: 20    
շորհս ճաշակմամբ կենսատու մարմնոյ եւ արեան
Line: 21    
Տեառն։

Line: 22       
Եւ ոչ կամեցեալ իւր իսկ ունել զաթոռ քահանայապետութեան՝
Line: 23    
հրեշտակ Աստուծոյ եկեալ
Line: 24    
առ մեծն Գրիգորիոս ասէ ցնա՝ ոչ հեստել եւ
Line: 25    
յամառել առ խոնարհութեան կարգին, այլ յայսմ
Line: 26    
քաջանալ եւ առնուլ կրկին զանանցական պատիւն,
Line: 27    
որ վասն քահանայապետութեան շնորհի
Page: 45   Line: 1    
յԱստուծոյ։ Եւ առեալ ոյնուհետեւ զքահանայապետութեանն
Line: 2    
զպատիւ՝ երթեալ լուսաւորէր զՎրաց
Line: 3    
եւ զԱղուանից աշխարհն։ Երթեալ ՛ի Հաբանդ գաւառ՝
Line: 4    
ուսուցանէր եւ խրատէր պահել զպատուիրանս
Line: 5    
Որդւոյն Աստուծոյ։ Եւ արկանէր հիմն
Line: 6    
եկեղեցւոյ ՛ի գիւղաքաղաքին Ամարասայ եւ կացուցանէր
Line: 7    
գործունեայս եւ հրամանատարս շինել
Line: 8    
զեկեղեցին։ Եւ երթեալ ՛ի Հայոց աշխարհն՝ օծանէր
Line: 9    
փոխանակ իւր զորդին զՎրթանէս նստուցանել
Line: 10    
յիւր աթոռ քահանայապետութեան, զհրաման
Line: 11    
հայրենի վարուց լինել շնորհ հաւատոյ բանիւ
Line: 12    
վարդապետութեան։ Որ ուղիղ եւ առաքինասէր
Line: 13    
վարուք կեցեալ՝ պատուհասէր եւ խրատէր
Line: 14    
զայնոսիկ զորս ՛ի դիւապաշտութեան գտանէր
Line: 15    
յաղանդին. յանդիմանէր եւ զկին թագաւորին վասն
Line: 16    
այլանդակ պոռնկութեանն։ Եւ մինչչեւ մտեալ յեկեղեցի
Line: 17    
՛ի Տարօն գաւառի զտէրունեանն կատարել
Line: 18    
խորհուրդ՝ չար եւ դիւապաշտ մարդիկ ժողովեալք
Line: 19    
բազմութիւն յոյժ առ ՛ի սպանանել զերանելին
Line: 20    
Վրթանէս խորհրդեամբ կնոջ թագաւորին։
Line: 21    
Եւ յորժամ վազեցին ՛ի գաւիթ եկեղեցւոյն՝
Line: 22    
՛ի դիւապինդ կապեալ կաշկանդեալք եղեն հրամանաւ
Line: 23    
բարերարին Աստուծոյ, ուլնագելութեամր
Line: 24    
ընդկապճեալ կային անմռունչ ամենեքեան՝ մինչեւ
Line: 25    
կատարեալ երանելւոյն զաստուածեղէն խորհուրդն
Line: 26    
եւ ՛ի դուրս եկեալ զարմանայր։ Եւ հարցեալ
Line: 27    
զպատճառն՝ խոստովանէին զիւրեանց չարեաց
Page: 46   Line: 1    
խորհուրդն եւ զկամս կնոջ թագաւորին։ Եւ
Line: 2    
նա կացեալ յաղօթս՝ ձեռնադրութեամբ զամենեսեան
Line: 3    
բժշկէր եւ խրատէր մի եւս գործել չար ինչ,
Line: 4    
այլ ապաշխարութեամբ գտանել ողորմութիւն։
Line: 5    
Եւ սորա երկու որդիք, միումն Յուսիկ անուն՝
Line: 6    
առաքինասէր եւ սրրամիտ վարուք, որ եւ
Line: 7    
սա նորին խոստովանական վարուք կատարեալ
Line: 8    
պսակէր։ Քանզի հասեալ յաթոռ քահանայապետութեան
Line: 9    
հօրն՝ յանդիմանէր զթագաւորն վասն
Line: 10    
մեղսասէր չարագործութեանն. եւ նորա հրամայեալ
Line: 11    
անդէն յեկեղեցւոջն բրով սպանանել զնա։
Line: 12    
Եւ անուն միւսումն Գրիգորիս յանուն հաւուն, եւ
Line: 13    
համանման եւ հաւասար նորուն վարուցն առաքինութեան,
Line: 14    
ոչ ամուսնացեալ ՛ի կարգս աշխարհիս,
Line: 15    
այլ փափագեալ բաղձայր հայրենի հոգեւոր
Line: 16    
ժառանգութեանն։ Եւ անդէն ՛ի աղայական տիոցն
Line: 17    
վարժէր զինքն Աստուածաշունչ գրոց կըրթութեամբ
Line: 18    
եւ զմարմնական զգայութիւնս պսհօք
Line: 19    
եւ աղօթիւք պարկեշտացուցանէր, զհոգին սիրոյն
Line: 20    
հաւատովք լուսաւորէր. եւ անդէն վաղվաղակի զինքեան
Line: 21    
հաւուն զմեծին Գրիգորի զգերաշխարհիկն
Line: 22    
բարձրութեանց զերկոսեան զպատիւսն առեալ
Line: 23    
յօրինէր՝ զքահանայապետութեան զպատիւ եւ զաթոռն
Line: 24    
եւ զամենապատիկ բարութեանցն պսակ
Line: 25    
զմարտիրոսութեան։ Քանզի զհնգետասան ամօք
Line: 26    
ձեռնադրեալ յեպիսկոպոսութիւն զմանուկն Գրիգորիս
Line: 27    
Վրաց եւ աղուանից աշխարհին՝ երթեալ
Page: 47   Line: 1    
լուսաւորէր զերկոսին աշխարհս եւ հաստատէէ̈է̈է̈ր
Line: 2    
քրիստոսական հաւատովն գնալ. շինէր եւ զեկեղեցիս
Line: 3    
ըստ կարգաց եւ քաղաքաց եւ ձեռնադրէր
Line: 4    
զերիցունս, յորդորէր ՛ի պաշտօն սրբութեան եւ
Line: 5    
յիշատակ սրբոց կանխել հանապազ։ Եւ նախանձեալ
Line: 6    
զբարի նախանձ առաքելական ուղղութեանն՝
Line: 7    
կատարէր զհրաման մարմնացեալ Որդւոյն Աստուծոյ՝
Line: 8    
շրջեալ ընդ ամենայն հեթանոսս՝ մկըրտեալ
Line: 9    
յանուն Հօր եւ Որդւոյ եւ Հոգւոյն Սրբոյ
Line: 10    
ուսանել պահել զամենայն տէրունեան պատուիրեալսն
Line: 11    
եւ ոչ առնուլ ընդ իւրեանս ոսկի, արծաթ
Line: 12    
եւ պղինձ, եւ պարկ անգամ եւ ցուպ։ Այսց բոլորից
Line: 13    
զգուշանալով երանելւոյն առեալ ընդ իւր
Line: 14    
վայելուչ եւ յոյժ պատուականագոյն թոշակ զմեծ
Line: 15    
քահանայապետին եւ մարտիրոսին Զաքարիայ՝
Line: 16    
զՀօրն Յովհաննու, ՛ի պատուական արենէն նըշխարս,
Line: 17    
զսրբոյն Պանդալէոնի, որ դաւանեաց զբարւոք
Line: 18    
դաւանութիւնն Քրիստոսի եւ պսակեցաւ ՛ի
Line: 19    
Նիկոմիդիա քաղաքի։ Եւ տարեալ զամենասուրբ
Line: 20    
նշխարս վկայիցն ՛ի մեծ քաղաքն Ցռի յԱղուանից
Line: 21    
իշխանութեան՝ շինէր փոքրիկ եկեղեցի եւ
Line: 22    
դնէր անդ մեծ զգուշութեամբ զմասն ինչ յարենէ
Line: 23    
Զաքարիայ եւ ՛ի նշխարաց սրբոյն Պանդալէոնի,
Line: 24    
եւ թողոյր երէց մի սպասակալ եւ պաշտօնեայ
Line: 25    
վկայիցն Քրիստոսի։ Եւ զկէս նշխարաց սըրբոյն
Line: 26    
Զաքարիայ եւ երանելւոյն Պանդալէոնի առեալ
Line: 27    
ընդ իւր եւ երթեալ ՛ի Մասքթաց աշխարհն՝
Page: 48   Line: 1    
յանդիման լինէր Սանատրկայ՝ թագաւորին Մասքթաց,
Line: 2    
համատոհմին Արշակունեաց. եւ քարոզէր
Line: 3    
զանճառելի Երրորդութիւնն, զմի արարչական
Line: 4    
զօրութիւնն, զմարմնանալն Բանին Աստուծոյ,
Line: 5    
զզանազան նշանագործութիւնս յերկրի առնել,
Line: 6    
զխաչիլն եւ զմեռանիլն եւ յերիր աւուր յառնել եւ
Line: 7    
նովին մարմնով ՛ի յերկինս վերանալ, նոյնպէս եւ
Line: 8    
յերկրորդ գալստեանն երեւիլ՝ դատելով զկենդանիս
Line: 9    
եւ գմեռեալս։ Եւ խնդութեամբ րնկալեալ հաւատային
Line: 10    
աւետարանական բանին զառաջինն։
Line: 11    
Իսկ ամենաչարն սատանայ մտեալ ՛ի սիրտս նոցա
Line: 12    
գրգռէր չարանալ ընդ կենսատու հրամանին
Line: 13    
բանիցն տեառն. սկսան դնել բաղբաղայս ճշմարիտ
Line: 14    
վարդապետական բանից երանելւոյն, քանզի
Line: 15    
՛ի քարոզութեան ասէր զկամս բարերարին Աստուծոյ՝
Line: 16    
ոչ աւարել, ոչ յափշտակել եւ ոչ գողանալ,
Line: 17    
այլ վաստակել ձեռօք եւ վայելել մարդաբար
Line: 18    
եւ երանելի լինել Աստուծոյ։ Եւ ասեն. "Հսյոց
Line: 19    
արքային կեղծաւորութիւն է այդ՝ արգելուլ զմեզ
Line: 20    
յաւարէ Հայաստան աշխարհի. եւ ի՞ւ կեցցուք, զի
Line: 21    
ոչ աւարեսցուքԱպա եւ զթագաւորն եւս խոնարհեցուցեալ
Line: 22    
յիւրեանց ամենաչար կեղծաւորութիւնն՝
Line: 23    
կալեալ զմանուկն Գրիգորիս ընդ ամեհի
Line: 24    
ձիոյ կապէին ընդ ագի եւ արձակէին ՛ի
Line: 25    
դաշտն Վատնեայ. եւ այսպէս պսակէր սուրբն։
Line: 26    
Զոր բարձեալ աշակերտացն՝ բերէին յԱմարաս
Line: 27    
գիւղաքաղաքն, որ էր ՛ի գաւառին Հաբանդայ.
Page: 49   Line: 1    
անդ եդեալ առ եկեղեցւոյն հուպ ՛ի բեմն ՛ի հիւսիսոյ
Line: 2    
կողմանէ, եւ զսուրբ արիւն Զաքարիայ ՛ի
Line: 3    
միում ապակեղէն շշի եդեալ եւ ՛ի միւսում շշի
Line: 4    
զերանելւոյն Պանդալէոնի զնշխարս։ Եւ եդեալ
Line: 5    
զերկոսեան շիշս ընդ ամենասուրբ նշխարս մանկանն
Line: 6    
Գրիգորիսի՝ ինքեանք փախստեայ ՛ի Հայս
Line: 7    
անկանէին։ Վասն զի Սանեսան բազում եւ անթիւ
Line: 8    
զօրօք Հոնաց ՛ի Հայս արշաւէր. եւ յԱստուածային
Line: 9    
բարութեանցն զօրութիւն տուեալ Հայաստան
Line: 10    
նախարարացն առ ՛ի խնդրել զվրէժ արժան
Line: 11    
մանկանն սրբոյն Գրիգորիսի, բազմութիւն
Line: 12    
զօրացն ՛ի սուր անկեալ՝ ոչ մնայր գուժաբեր
Line: 13    
յաշխարհն Մասքթայ, այլ եւ զամենեսեան խողխողեալ
Line: 14    
սատակէր յիւրեանց ազգայնոցն սրոյ։
Line: 15    
Իսկ ընդ ժամանակս ընդ այն բերդաքաղաքն
Line: 16    
անուանեալ Ցռի՝ ապստամբեալ յԱղուանից արքայէն,
Line: 17    
ձեռն տայր ՛ի Պարսից արքայն. եւ եկեալ
Line: 18    
Արգեսացիք ունէին զքաղաքն։ Իսկ գտեալ զերէցն,
Line: 19    
զաշակերտ մանկանն Գրիգորիսի, զոր թողեալ
Line: 20    
էր ՛ի սպասաւորութիւն սրբոցն՝ զերէցն
Line: 21    
զՑռւոյ եւ զմանուկն մարտիրոսացուցին։ Քանզի էր
Line: 22    
նորա գտեալ ճիղբ մանուկ մի, որ լսէրհաւատոյն
Line: 23    
Քրիստոսի, եւ հաւատացեալ առնոյր զքրիստոսական
Line: 24    
կնիքն եւ անդէն աշակերտէր երիցոյն
Line: 25    
եւ կամէր խելամուտ լինել վարուց քրիստոնէութեան.
Line: 26    
զերկոսեան զսոսա ՛ի կապանս եւ ՛ի չարչարանս
Line: 27    
արկեալ՝ ստիպէին լինել մոխրապաշտ
Page: 50   Line: 1    
դիւթացն աղտեղութեան։ Իբրեւ ոչ կարէին կամագիւտ
Line: 2    
լինել բռնութեամբ՝ մաղթէին զճիղբ
Line: 3    
մանուկն եւ ասէին. "՛Ի մերոյ աշխարհիս մարդ
Line: 4    
ես, զմեր կամս արա եւ մեծարու առնեմք զքեզ
Line: 5    
՛ի մերում իշխանութեանսԵւ երանելին պատասխանի
Line: 6    
արարեալ՝ "Լաւ լիցի յառաջագոյն
Line: 7    
քան զերէցն մեռանել ինձ վասն անուանն Քրիստոսի,
Line: 8    
քան բնականալ ՛ի յարկս մեղաւորաց
Line: 9    
Եւ վաղվաղակի սրով գլխատեալք՝ ընունէին զերանութեան
Line: 10    
զպսակ եւ զամենավայելուչ նահատակութեան
Line: 11    
յաղթանակ մրցանակն ըստ իւրեանց
Line: 12    
հոգեւոր հօրն՝ մանկանն Գրիգորիսի։ Զորս առեալ
Line: 13    
Ասորեաց ոմանց աբեղայից տանէին ՛ի Հակու
Line: 14    
անուանեալ գիւղն, եւ անդ եդեալ ՛ի գերեզմանի՝
Line: 15    
եւ ինքեանք ՛ի տեղւոջն վանս շինէին։ Եւ անդ
Line: 16    
Ե, ասեն՝ նշխարք երանելեացն մինչեւ ցայսօր։ Եւ
Line: 17    
լինէր այն առ քաջիւն Վաչէիւ՝ Աղուանից արքայիւ։
Line: 18    
Եւ ամրածածկեալ կային երանելեացն
Line: 19    
վկայից ամենասուրբ նշխարք մինչեւ ցթագաւորութիւն
Line: 20    
երրորդ բարեպաշտ Վաչականայ Աղուանից
Line: 21    
արքայի։ Քանզի ՛ի քաջէն Վաչականայ մինչեւ
Line: 22    
ցՎաչէ թագաւորք էին Աղուանից թուով ինն,
Line: 23    
յորոց տասներորդ էր բարեպաշտ եւ աստուածասէր
Line: 24    
թագաւորն Վաչական Աղուանից արքայ։



Chapter: 15  
Page: 51  
Line: 1 
ԳԼՈՒԽ Ժ՜Ե.

Line: 2 
Գիր անուանց նախագահ կացելոց, որ յայտնէ ՛ի Յաբեթէ
Line: 3 
եւ յԱռանայ մինչեւ ցերրորդն Վաչական։


Line: 4       
Յաբեթ, Գամեր, Թիրաս, Թորգոմ, Հայկ,
Line: 5    
Արմենեակ, Արամայիս, Ամասիա, Գեղամ, Հարմայ,
Line: 6    
Արամ (առ սովաւ Աբրահամ), Արայն Գեղեցիկ
Line: 7    
(առ սովաւ Իսահակ), Անուշաւան, Փարէտ,
Line: 8    
Արբակ, Զաւան (առ սովաւ Յեսու), Փառնաս,
Line: 9    
Սուր, Հաւանակ, Վշտակ, Հայկակ, Ամբակ,
Line: 10    
Առնակ, Շաւարշ, Նորայր, Վստամ, Կար,. Գոռակ,
Line: 11    
Հրանտ, Ընձակ, Դղակ, Հօրոյ, Զարմայր,
Line: 12    
Պերճ (առ սովաւ Դաւիթ), Արբուն, Բազուկ,
Line: 13    
Հոյ, Յուսակ, Կայպակ, Հսկայորդի, Պարոյր (սա
Line: 14    
էառ թագ ՛ի Բաբելացւոց թագաւորէն), Հրաչեայ,
Line: 15    
Փառնաւազ, Պաճոյճ, Կոռնակ, Փաւոս,
Line: 16    
միւս Հայկակ, Երուանդ սակաւակեաց, Տիգրան։

Line: 17       
՛Ի սոցա ծննդոց կարգեցաւ Առան նախագահ
Line: 18    
Աղուանից։ Եւ թիւ աւուրցն յԱռանայ մինչեւ
Line: 19    
ցքաջն Վաչական, որ էր ՛ի մեծ ազգէն Արշակունեաց՝
Line: 20    
չէ յայտ։ Իսկ որք ըստ կարգի կացին
Line: 21    
թագաւորք տանս Աղուանից՝ անուանք են
Line: 22    
այսոքիկ. Վաչական քաջ (առաջին), Վաչէ (առաջին)
Line: 23    
Ուռնայր, Վաչական (երկրորդ), Մրհաւան,
Line: 24    
Սատոյ, Ասայ, Եսուաղէն, Վաչէ (երկրորդ).
Page: 52   Line: 1    
ապա բարեպաշտն Վաչական (երրորդ)
Line: 2    
արքայ Աղուանից, յորոց բազումք ՛ի սոցանէ
Line: 3    
քրիստոսասէր եւ բարի վարուք կեցեալ՝ տարան
Line: 4    
յիւրաքանչիւր ժամանակի զվախճան։ Սակայն ոչ
Line: 5    
ումեք ՛ի նոցանէ այսպիսի աստուածային եւ հոգեւոր
Line: 6    
ծածկեալ գանձ յայտնեալ ընձեռեցաւ՝ որպէս
Line: 7    
վերջինս Վաչականայ բարեպաշտ Աղուանից
Line: 8    
արքայի։ Եւ ՛ի հրամանէ Պերոզի, Պարսից արքայի՝
Line: 9    
շինեցաւ ՛ի Վաչէէ Պերոզապատ մեծ քաղաքն,
Line: 10    
որ այժմ կոչի Պարտաւ։



Chapter: 16  
Page: 52  
Line: 11 
ԳԼՈՒԽ Ժ՜Զ.

Line: 12 
Կեանք եւ վարք եւ կարգաւորութիւնք Աղուանից, որ ՛ի
Line: 13 
Վաչականէ արքայէ եդան, եւ գիւտ նշխարաց սրբոց։


Line: 14       
Իսկ զերեսուն ամ ՛ի Վաչէէ մինչեւ զՎաչական
Line: 15    
բարեպաշտն առանց թագաւորի կացեալ
Line: 16    
աշխարհս Աղուանից. քանզի ամենաչար եւ ամբարիշտ
Line: 17    
թագաւորն Պարսից զայրագնեալ մոլեգնէր
Line: 18    
իբրեւ զկատաղեալ շուն՝ կամէր բառնալ զամենայն
Line: 19    
թագաւորութիւնս աշխարհի, միանգամայն
Line: 20    
շարժել զեկեղեցիս, բառնալ զկարգ քրիստոնէութեան
Line: 21    
եւ հաստատել, կարգել յիւրում իշխանութեան
Line: 22    
զմոլեգնութեան դիւապաշտութիւն. յոր
Line: 23    
ամենասուրբ վկայիցն Քրիստոսի ՛ի պղծալից ձեռաց
Line: 24    
արիւն հեղոյր յերկիր. եւ յոյժ անթիւ անմեղաց
Page: 53   Line: 1    
անձինք խողխողեալ լինէին սրով չարին։
Line: 2    
Այլեւ կանայք տղայիւք հանդերձ արտօսրահառաչ
Line: 3    
ձայնիւ գերեալ լինէին յօտար աշխարհ ՛ի դառն
Line: 4    
ստրկութիւն։ Զբազում նախարարս Հայոց, Վրաց
Line: 5    
եւ Աղուանից ՛ի մոգոթիւն դիւապաշտութեանն
Line: 6    
ածեալ կործանէր՝ զոմանս բռնութեամբ եւ զոմանս
Line: 7    
պարգեւօք ՛ի մեծամեծ իշխանութիւնս ընձեռելով,
Line: 8    
՛ի տեղիս տեղիս ատրուշանս կանգնելով՝
Line: 9    
զօրանայր կրակալից պաշտամունք դիցն աղտեղութեան.
Line: 10    
եւ ազգի ազգի աղանդք չարախոհն սատանայի
Line: 11    
յոլովեալ թշուառացուցանէին զհիքացեալ
Line: 12    
մարդիկ աշխարհին Աղուանից. զորս ամենապիղծն
Line: 13    
զրպարտեալ ապստամբութեան պատճառաւ,
Line: 14    
կապանօք եւ բանդիւք նեղէր եւ ակամայ
Line: 15    
՛ի մոգութիւն խոնարհեցուցանէր։ Ընդ նոսին եւ
Line: 16    
Վաչական առ բուռն սաստիկ չարութեան թագաւորին
Line: 17    
ակամայ հաւանէր մոգութեանն, այ
Line: 18    
գաղտ յաղօթս եւ ՛ի պահս եւ ՛ի Քրիստոսի խոստովանութիւնն
Line: 19    
կանխէր հանապազ. մինչեւ այց
Line: 20    
արար ամենողորմն Աստուած հեղման արեան սըրբոց
Line: 21    
վկայիցն Քրիստոսի եւ աւերածի սուրբ եկեղեցեաց
Line: 22    
եւ ՛ի զուր խողխողման ծերոցն եւ երիտասարդաց,
Line: 23    
եւ գերութեան կանանց եւ տղայոց եւ
Line: 24    
կորստեան հոգեաց անմեղաց, որք մոգութեամբն
Line: 25    
եղեն հիքացեալ։ Եւ առաքեաց գաւազան բարկութեան
Line: 26    
բռնաւոր եւ արիւնարբու թագաւորին
Line: 27    
Պարսից զՀեփթաղական ազգն, որք հարեալ սատակեցին
Page: 54   Line: 1    
եւ համաջինջ արարին զամբարիշտ իշխանս
Line: 2    
Պարսից աշխարհին հանդերձ խառնիճազանճ
Line: 3    
ռամկօքն անթիւ զօրացն բազմութեամբ։
Line: 4    
Եւ թերեւս ՛ի վերայ սորայ մարգարէանայր երջանիկն
Line: 5    
Եսայիաս զտեսիլն, զոր տեսանէր ՛ի վերայ
Line: 6    
Բաբելոնի. "Բա՝ դիմեալ գան հսկայք յագեցուցանել
Line: 7    
զսրտմտութիւն իմ, խնդան, գան միանգամայն
Line: 8    
եւ թշնամանեն։ Տէր զօրութեանց հրաման
Line: 9    
ետ ազգաց բազմաց գալ ՛ի յերկրէ հեռաստանէ,
Line: 10    
եւ հասեալ է Տէր իւրովք սպառազինուք,
Line: 11    
եւ այլն." յորում արդարեւ երկրորդեալ կատարեցաւ
Line: 12    
մարգարէութիւնս այս ՛ի վերայ Պարսից
Line: 13    
թագաւորին՝ ամենաչարին Պերոզի։ Քանզի հսկայաբար
Line: 14    
հրամանաւ աստուածային զօրութեանն
Line: 15    
եկեալ Հեփթաղական ազգն յագեցուցանէր զսըրտմտութիւն
Line: 16    
բարկութեան Տեառն. զի նախ զորդիս
Line: 17    
նորա առաջի նորա հարեալ սատակեցին սրով
Line: 18    
բերանոյ զչար զաւակսն եւ զբովանդակ նախարարս
Line: 19    
եւ զկուսակալս աշխարհին, ընդ նմին եւ
Line: 20    
զխառնիճաղանճ անթիւն զօրաց բազմութիւնսն.
Line: 21    
եւ նոյն ինքն թագաւորն՝ զամենաչար զՊերոզ
Line: 22    
ասեմ, սրով խողխողեալ ՛ի մէջ անթիւ դիակացն
Line: 23    
լինէր կորուսեալ եւ զթաղումն իշպոյ թաղեալ. եւ
Line: 24    
զամբարշտութեամբ մթերեալ անբաւ մեծութիւնն
Line: 25    
աւարեալ ՛ի բաց բառնային, զկանայս նոցա
Line: 26    
խայտառակէին եւ ոչ խնայէին ՛ի մանկունս նոցա,
Line: 27    
եւ ոչ ողորմէին որբոց նոցա։ Եւ արդարեւ յագեցուցանէին
Page: 55   Line: 1    
զսրտմտութիւն բարկութեան Տեառն,
Line: 2    
եւ հատուցումն չարեաց, զոր ամենայն ազգաց
Line: 3    
հատուցանէր արիւնարբուն Պերոզ՝ եօթանասնեկին
Line: 4    
դարձաւ ՛ի գլուխ նորա։ Յայնժամ լցաւ եկեղեցին
Line: 5    
Աստուծոյ երանութեամբ, զի զչար մանկունս
Line: 6    
զայրացուցչին կալեալ հարին ոչ զքարի,
Line: 7    
այլ ՛ի բերան սրոյ թշնամեացն, որք չարաչար
Line: 8    
մահուամբ վերացան ՛ի կենցաղոյս. այլեւ զնոյն
Line: 9    
ինքն զպիղծն հանդերձ չար զաւակօքն սրախողխող
Line: 10    
չարամահ դառնութեամբ բառնային
Line: 11    
յաշխարհէ։



Chapter: 17  
Page: 55  
Line: 12 
ԳԼՈՒԽ Ժ՜Է.

Line: 13 
Թագաւորելն Վաղարշակայ եւ ՛ի նմանէ առնուլ Վաչականայ
Line: 14 
զիւր թագաւորութիւն Աղուանից։


Line: 15       
Յետ բառնալոյ չարին Պերոզի չարաչար մահուամբ
Line: 16    
յաշխարհէս՝ թագաւորէր Վաղարշակ հօրեղբայր
Line: 17    
նորա ընդ նորա։ Եւ կատարի առ
Line: 18    
Վաչականաւ տէրունեան ասացեալ բանն, եթէ
Line: 19    
"որ արասցէ եւ ուսուսցէ՝ նա մեծ կոչեսցի յարքայութեանն
Line: 20    
Աստուծոյ", զոր աստուածասէր
Line: 21    
արքայն Վաչական արար. յառաջ զինքն դարձուցանել
Line: 22    
՛ի մեղանչական ճանապարհէն եւ գործել
Line: 23    
զբազում եւ զանազան առաքինութիւնս եւ զյոլով
Line: 24    
աշխարհս ՛ի դիւական չարագործ պաշտամանէն
Page: 56   Line: 1    
՛ի սուրբ եւ յուղիղ աստուածպաշտութեանն դարձուցանել
Line: 2    
՛ի պողոտայն, եւ բարի քաւութեամբ
Line: 3    
աւանդել զառաքինութիւնն։ Քանզի զիւրոյ աշխարհին
Line: 4    
նախարարս, որք միանգամ մոգութեամբն
Line: 5    
աղտեղացուցեալ էին զհոգւոյն խոհականութիւն
Line: 6    
դիցն գարշելի պաշտամամբ եւ զմարմինս պղծալից
Line: 7    
պոռնկութեամբ խենեշացեալ յորդորական խրատու
Line: 8    
ածէր ՛ի խոստովանութիւն Քրիստոսի ճըշմարտութեանն
Line: 9    
եւ ուսուցանէր Աստուածաշունչ
Line: 10    
գրոց վկայութեամբ, թէ հաւաստեաւ լինելոց է
Line: 11    
յարութիւն մեռելոց հրամանաւ Աստուածորդւոյն,
Line: 12    
եւ անշէջ հրով դառն դատաստան յանանց
Line: 13    
յաւիտենին՝ յաւիտենից ուրացողաց եւ ոչ խոստովանելոց
Line: 14    
եւ ամբարիշտ չարագործաց, եւ մշտընջենաւոր
Line: 15    
անճառելի փառաց պարգեւք խոստովանողաց
Line: 16    
զանքննելի աստուածութիւնն, եւ ըստ կամաց
Line: 17    
նորուն աստուածութեանն բարեգործութեամբ
Line: 18    
յարուցելոց։ Եւ որք յետ շնորհի աւազանին փըրկութեան
Line: 19    
էին զառածեալք ՛ի մոգութիւն՝ ապաշխարութեամբ
Line: 20    
հաստատէր. եւ որք ՛ի տղայութենէ
Line: 21    
իսկ երթեալ էին զհետ կորստեան ճանապարհին՝
Line: 22    
հրամայէր լուսաւորել աւազանին փըրկութեամբ,
Line: 23    
եւ արժանաւորս առնէր ճաշակման
Line: 24    
ամենասուրբ մարմնոյ եւ արեան կենդանացուցիչ
Line: 25    
Որդւոյ Աստուծոյ։ Եւ ինքն յոյժ ցնծացեալ ուրախանայր
Line: 26    
ոչ այնչափ ընդ թագաւորութիւնն,
Line: 27    
որչափ ընդ բոլոր նախարարաց աշխարհին միաբանութեամբ
Page: 57   Line: 1    
հաւասարել ուխտի եկեղեցւոյ,
Line: 2    
լուեալ ՛ի կենարար պատուիրանէն, թէ որ դարձուսցէ
Line: 3    
զոգիս ՛ի մոլար ճանապարհէ եւ ուսուսցէ
Line: 4    
զառաքինասէր վարս՝ զիւր հոգին փրկեսցէ ՛ի
Line: 5    
մահուանէ եւ քաւեսցէ զբազմութիւն մեղաց իւրոց.
Line: 6    
եւ յօր աւուր յորդորելով յաստուածասէր
Line: 7    
պաշտամունս՝ անձանձրոյթ յիշատակս սրբոց կատարէր։
Line: 8    
Հրաման տայր այնուհետեւ Արցախամուր
Line: 9    
աշխարհին յիւրում ծառայութեանն ՛ի բաց լքանել
Line: 10    
թողուլ զդիւապաշտութեան կարգս կարգս
Line: 11    
զաղտեղի դիցն զոհամատոյց պաշտամունս. յոյժ
Line: 12    
բարեմիտ եւ աշխարհաշէն եւ խաղաղասէր եւ հրամանատար
Line: 13    
ամենայն կողմանց իւրոյ թագաւորութեանն,
Line: 14    
զորոց չարին Պերոզի զթագաւորութիւնն
Line: 15    
հանեալ էր եւ իշխանաց զբնիկ իշխանութիւնն
Line: 16    
բարձեալ՝ անդէն առ իւրաքանչիւրսն
Line: 17    
դարձուցանէր զտէրութիւնն։ Յայնժամ Աղուանից
Line: 18    
աշխարհն հարեալ զիւրեանց հայրենի թագաւորութիւնն
Line: 19    
եւ առեալ զՎաչական ՛ի թագաւորական
Line: 20    
զարմէն՝ քաջարութեամբ իմաստուն եւ
Line: 21    
վարժ խոհականութեամբ, բարձր եւ վայելուչ հասակաւ,
Line: 22    
որդի Յազակերտի եղբօր Վաչէի Աղուանից
Line: 23    
արքայի՝ տարեալ թագաւորեցուցանէին ՛ի
Line: 24    
ձեռն Վաղարշակայ արքային Պարսից։ Եւ եկեալ
Line: 25    
յաշխարհս Աղուանից՝ խնդրէր հնարս պատճառանաց,
Line: 26    
որով մարթասցի ի բաց թողուլ զաստուածուրաց
Line: 27    
զմոգութեան զդէնն, եւ յայտնապէս իսկ
Page: 58   Line: 1    
բերել խոստովանութիւն՝ Քրիստոս Աստուած
Line: 2    
ճշմարիտ գոլ։

Line: 3       
Յայնժամ նախախնամութիւնն մեծին Աստուծոյ
Line: 4    
ազդեալ ՛ի միտս թագաւորին՝ հրաման
Line: 5    
տայր Վաղարշակ արքայ Պարսից, եթէ զիւրաքանչիւր
Line: 6    
օրէնս հաստատուն պահեսցեն ըստ իւրաքանչիւր
Line: 7    
աշխատելոյ կամաց եւ մի́ զոք վտանգեալ
Line: 8    
դարձուցանել ՛ի մոգութիւն։ Եւ լուեալ
Line: 9    
զայս բարեպաշտ եւ աստուածասէր արքային Վաչականայ՝
Line: 10    
բազում խնդալից բերկրանօք դիմեալ
Line: 11    
յեկեղեցի Աստուծոյ բազում աղօթիւք եւ արտասուօք
Line: 12    
խոստովանէր զմշտնջենաւոր եւ զանճառելի
Line: 13    
սուրբ Երրորդութիւնն եւ մաղթէր բազում աղաչանօք
Line: 14    
զեպիսկոպոսս եւ զերիցունս եւ զանապատականս
Line: 15    
եւ զամենեսեան ուխտաւորս եկեղեցւոյ՝
Line: 16    
ցաւակից եւ աղօթակից լինել իւր առ ՛ի հաշտեցուցանել
Line: 17    
զամենողորմն Աստուած. եւ ինքն ՛ի
Line: 18    
պահս եւ յաղօթս եւ յողորմութիւնս աղքատաց
Line: 19    
առատապէս կանխէր՝ հայեցեալ յերանելին Պետրոս,
Line: 20    
թէ յետ ուրացութեանն կարաց գլխաւոր
Line: 21    
առաքելոցն լինել եւ միանգամայն փակակալ եւ
Line: 22    
իշխան երկնից արքայութեան։ Եւ դարձեալ ոմն
Line: 23    
յաշակերտաց Տեառն թերահաւատեալ եւ յետոյ
Line: 24    
Տէր եւ Աստուած խոստովանելով՝ կալաւ գկարգ
Line: 25    
առաքելութեան եւ այլ եւս բազում եւ յոլով մեղուցեալք
Line: 26    
՛ի ծայրս առաքինութեան ընթացան եւ
Line: 27    
եղեն ժառանգորդք մշտնջենաւոր եւ վայելչական
Page: 59   Line: 1    
արքայութեանն։ Ընդ որս բարեպաշտ թագաւորին
Line: 2    
հայեցեալ՝ սրբեալ մաքրեաց զինքն յստակ
Line: 3    
հաւատոյն առաքինութեամբ՝ ճշմարիտ դարձիւ
Line: 4    
առ ճշմարիտ աստուածութիւնն։ Եւ այլոց եւս
Line: 5    
բազում աշխարհաց բժիշկ լինէր դարձի առ բոլորեցունցն
Line: 6    
Աստուած Յիսուս Քրիստոս՝ եւ ազատիչ
Line: 7    
՛ի դառն սատանայական ծառայութենէ։
Line: 8    
Քանզի բժշկաց իսկ է՝ հմուտ եւ առաւել տեղեակ
Line: 9    
բժշկութեան, որ յիւր մամինն առեալ զդժնդակութիւն
Line: 10    
խոցման, եւ զառողջութիւն ՛ի ձեռն հնարից
Line: 11    
եւ պատճառանաց բժշկական դեղոց ընկալեալ՝
Line: 12    
նովին դեղովք եւ զայլս վիրաւորեալս կարող
Line: 13    
է վաղվաղակի ածել յառողջութիւն։ Սոյնպէս
Line: 14    
եւ մեղուցեալ ոք, որ դառնայ առ Աստուած
Line: 15    
յամենայն սրտէ եւ բժշկական դեղս ապաշխարութեան
Line: 16    
ընդունի յառողջութիւն հոգւոյն, նովիմբ
Line: 17    
կենսաբեր դեղով խոստովանութեան եւ ապաշխարութեան
Line: 18    
կարէ այլոց եւս առողջացուցիչ գոլ հոգւոյ
Line: 19    
եւ անմահացուցիչ մարմնոյ, եւ դառնալ ամենեւին
Line: 20    
՛ի սուրբ եւ ՛ի պարկեշտ քրիստոնէութեան
Line: 21    
պաշտօն։ Պատուհաս մեծ եւ տուգանս ՛ի վերայ
Line: 22    
կարգէր՝ որ ոք բագին արասցէ եւ դիւթ հնարեսցէ
Line: 23    
եւ կամ զինչեւիցէ դիւցազգեաց պաշտօն
Line: 24    
տարցէ եւ զկարգս քրիստոնէութեան ամբողջ եւ
Line: 25    
հաստատուն ոչ պահեսցէ։ Զկախարդս եւ զդիւթս
Line: 26    
եւ զքուրմս յետ միանգամ եւ երկիցս խրատելոյ,
Line: 27    
եթէ դարձեալ ՛ի նմին չարութեան զտանէին ՛ի
Page: 60   Line: 1    
գործ՝ չարաչար կապանօք եւ գանիւք ՛ի դուռն
Line: 2    
արքունի հասուցեալ մեծագոյն պատուհասիւ
Line: 3    
պատժէր՝ զոմանս խեղդելով, զոմանս շկօթակս
Line: 4    
առնելով եւ զոմանս ՛ի ստրկութիւն արկանելով
Line: 5    
եւ զյոլովս խրատելով, տուեալ զքրիստոնէական
Line: 6    
կնիքն՝ առնէր ուսեալս աստուած գիտութեան ճանապարհին։
Line: 7    
Եւ կարգեալ տեղեաց տեղեաց եպիսկոպոսս
Line: 8    
եւ երիցունս եւ հայեցողս ՛ի Կամբէճս, ՛ի
Line: 9    
յԱղուանս իսկ զնոյն հրամանս սաստից կարգեալ՝
Line: 10    
հաստատէր զեպիսկոպոսս եւ զերիցունս եւ զսարկաւագունս.
Line: 11    
բոլոր իսկ ուխտ եկեղեցւոյ մեծարեալ
Line: 12    
եւ յարգեալ էին յամս թագաւորութեան
Line: 13    
բարեպաշտ արքային Վաչականայ։



Chapter: 18  
Page: 60  
Line: 14 
ԳԼՈՒԽ Ժ՜Ը.

Line: 15 
Վասն կարգելոյ զդպրոց արքային Վաչականայ չարածնունդ
Line: 16 
մանկանցն դիւթաց, եւ գտանելոյ զպիղծ աղանդն
Line: 17 
մատնահատութեան, եւ վախճանելոյ նոցունց։


Line: 18       
Յաստուածուստ պսակեալն այն Վաչական՝
Line: 19    
հրամայէր ժողովել զմանկունս կախարդաց եւ
Line: 20    
դիւթաց եւ քրմաց, եւ մատնահատաց եւ դեղատուաց.
Line: 21    
հրամայէր ՛ի դպրոցս ունել եւ ուսուցանել զաստուածեղէն
Line: 22    
ուսումն, եւ տեղեկացուցանել վարուց
Line: 23    
քրիստոնէութեան առ ՛ի հաստատել։ Եւ
Line: 24    
յորժամ ինքն ՛ի գեօղն գայր ՛ի կատարել զյիշատակս
Line: 25    
սրբոցն, նստեալ ինքն ՛ի դպրոցատանն՝
Page: 61   Line: 1    
զորդիս դիւթաց եւ քրմաց զինքեամբ կացուցանէր՝
Line: 2    
գուբղայաբար բակ առեալ բազմութեանն
Line: 3    
յոյժ, ոմանց գիրս եւ ոմանց պնակիտս ՛ի ձեռին
Line: 4    
ունելով, եւ միաբան առհասարակ ամենեցուն մեծաձայն
Line: 5    
հրամայէր կարդալ. եւ ինքն ուրախ լինէր
Line: 6    
առաւել քան թէ մեծագոյն ուրուք գտեալ
Line: 7    
աւար։ Ձեռն արկանէր յուզել եւ քննել եւ խնդրել
Line: 8    
զչար աղանդն մատնահատութեան. քանզի երկոքեան
Line: 9    
մարդասպանութեան են աղանդք. եւ մինչդեռ
Line: 10    
յայսմ էր ՛ի խնդրուածս՝ մարդասէրն Աստուած
Line: 11    
կամեցաւ ՛ի ձեռն աստուածասէր թագաւորին
Line: 12    
բառնալ զչար աղանդն յաշխարհէ։ Քանզի
Line: 13    
՛ի բազում ժամանակաց՝ որպէս լուեալ էր
Line: 14    
Վաչէի զչարագործութիւնն յԱղուանից աշխարհին,
Line: 15    
այլոց թագաւորացն ոչ կարացեալ ՛ի
Line: 16    
բուռն առնուլ, կամ թէ անփոյթ իսկ արարեալ։
Line: 17    
Իսկ անիծեալ եւ չար Պարսիկ Մարսպանքն՝ շատ
Line: 18    
անգամ ՛ի բուռն առեալ, եւ կաշառօք ՛ի բաց
Line: 19    
թողեալ։ Իսկ ՛ի ժամու միում՝ մինչդեռ կատարէին
Line: 20    
զչար գործն մատնահատութեան՝ յամուրս
Line: 21    
մայրւոջն առ ափն Կուր գետոյ, չորիւք ցօիւք
Line: 22    
պրկելով զչորեցունց բութոցն կապեալ զմանուկ
Line: 23    
մի, եւ մորթէին կենդանւոյն, այլոյ ումեմն մանկագոյն
Line: 24    
պատանեկի դէպ եղեւ ճանապարհաւ հուպ
Line: 25    
անցանել առ նոքօք։ Եւ ՛ի վաղիւ անդր ՛ի ներքս
Line: 26    
յարեալ տեսանէր զմարդախողխող չարագործացն
Line: 27    
չարիս. եւ նոցա զհետ ելեալ զնա եւս, եւ փախըստեայ
Page: 62   Line: 1    
եղեալ մանկանն՝ անկանէր ՛ի Կուր գետ.
Line: 2    
եւ ՛ի միջի գետոյն ծառ մի ՛ի կղզւոջն դիպեալ,
Line: 3    
՛ի յուղւոյ անցեալ ելանէր ՛ի ծառն, չգիտելով
Line: 4    
չարագործացն. եւ ՛ի միտ առեալ՝ ճանաչէր զմարդիկն.
Line: 5    
եւ զերծեալ անցանէր ընդ գետն՝ եւ եկեալ
Line: 6    
փութապէս պատմէր արքային։ Եւ լուեալ թագաւորին
Line: 7    
յաղօթս կացեալ՝ գոհանայր զմարդասիրէն
Line: 8    
Քրիստոսէ. եւ հրամայէր ուխտի եկեղեցւոյն
Line: 9    
պահել եւ աղօթս առնել, զի յայտնեսցի չար դիւապաշտութիւն
Line: 10    
եւ բարձցի յաշխարհէս։ Քանզի
Line: 11    
սատանայի այնպէս կալեալ էր զմիտս իւրոց չար
Line: 12    
արբանեկաց, մինչ զի անկարելի ումեք էր զչար
Line: 13    
աղանդոյն մարդիկն ՛ի խոստումն ածել։ Եւ իբրեւ
Line: 14    
հրամայեաց թագաւորն ունել զմարդիկն, զոր ՛ի
Line: 15    
խողխողման իսկ տեսին, եւ յոլովագոյն այլ եւս
Line: 16    
մարդիկ, զորս համբաւու գիտէին, եւ բազում
Line: 17    
գանիւք եւ չարաչար տանջանօք ՛ի փորձ արկեալ
Line: 18    
ոչ կարէին խոստ կացուցանել զչարագործսն։ Ապա
Line: 19    
բարկ քացախ եւ բորակ խառնեալ եւ զերկրեալ զչարագործսն՝
Line: 20    
արկանել հրամայէր ընդ ունչսն մինչեւ
Line: 21    
աչքն լսնագոյն եղեալ շրջէին համայն, եւ յայնմ
Line: 22    
դառն տանջանսն զոչ եւ զուրաստ կալեալ՝ չլինէին
Line: 23    
խոստուկ։ Իսկ իբրեւ յԱստուծոյ յաջողեալ
Line: 24    
էր ՛ի ձեռս թագաւորին որպէս եղեւն ասացեալ՝
Line: 25    
բառնալ զչար աղանդն յաշխարհէս, իմաստութեամբ
Line: 26    
խորհեցաւ ածել ՛ի խոստումն, հրամայէր
Line: 27    
զամենեսեան տանել ՛ի տեղի սպամանն. եւ զմի
Page: 63   Line: 1    
ոմն ՛ի նոցանէ՝ որ էր մանկագոյն աւուրբք, զառաջեաւ
Line: 2    
հրամայեաց թողուլ, եւ երդուեալ մեծապէս
Line: 3    
թէ զքեզ չհրամայեմ սպանանել՝ եթէ խոստովան
Line: 4    
լինիս եւ հաւաստեաւ ցուցանես զհանգամանս
Line: 5    
դիւապաշտութեանն։ Եւ մանկանն սկսեալ՝
Line: 6    
եւ զգլուխն զերկիր ածեալ, պատմել զխորհուրդս
Line: 7    
չար աղանդոյն, ասէ. "Դեւն յայտնապէս գայ ՛ի
Line: 8    
մարդոյ կերպարանս, եւ հրամայէ իրիս դասս լինել,
Line: 9    
եւ մէներիս զմարդն ունել. մի́ խոցել եւ մի́
Line: 10    
սպանանել. այլ ողջոյն հանել զմորթն եւ զաջոյ
Line: 11    
ձեռին զբոյթն, եւ մորթովն տանել ընդ լանջս ՛ի
Line: 12    
ձախոյ ճկոյթն, հատանել եւ լուծանել զճկոյթն
Line: 13    
եւս ՛ի ներքս։ Նոյնպէս առնել եւ զոտիցն՝ մինչդեռ
Line: 14    
կենդանի կայ մարդն. ապա սպանանել եւ
Line: 15    
զմորթն հանել, եւ կազմել եւ դնել ՛ի սապատի. եւ
Line: 16    
իբրեւ ժամանակ չար պաշտամանն եկեալ լինի,
Line: 17    
արարեալ աթոռ երկաթի ծալածոյ, ոտքն յայնր
Line: 18    
մարդոյ ոտիցն նմանութիւն։ Հանդերձ ինչ պատուական
Line: 19    
դնեն ՛ի վերայ աթոռոյն, եւ եկեալ
Line: 20    
դեւն՝ զգենու զհանդերձն եւ նստի ՛ի վերայ աթոռոյն,
Line: 21    
եւ առեալ զէն մարդոյն զմորթն մատամբքն
Line: 22    
հանդերձ տեսանի։ Եւ եթէ չկարեն ունել զսակն,
Line: 23    
զծառոյ կեղեւ հրամայէ հանել, եւ արջառ կամ
Line: 24    
ոչխար զենեալ առաջի նորա զոհ առնեն, ուտէ
Line: 25    
եւ ըմպէ ընդ չար պաշտօնեայսն։ Եւ ձի թամբեալ
Line: 26    
եւ սանձեալ կազմ պահեն, եւ հեծեալ ՛ի ձին
Line: 27    
արշաւէ այնքան՝ մինչեւ զկայ առնու ձին. եւ ապա
Page: 64   Line: 1    
ինքն չքացեալ աներեւութանայ. այնպէս առնէ
Line: 2    
տարւոյ տարւոյԵւ եցոյց զայր եւ զկին աղանդոյն
Line: 3    
չարութեան։ Եւ ապա այլք եւս եկեալ յաղանդոյն՝
Line: 4    
զնոյն խոստովանեցան։ Եւ հրամայեաց
Line: 5    
ապա թագաւորն նմին առն, որ պատմեաց զայս
Line: 6    
ամենայն, եթէ "Քեզ արեւդ շնորհեալ վասն երդմանն՝
Line: 7    
զոր վկայեցի. բայց արդ՝ որպէս զայլսն առնէին
Line: 8    
՝ դու նոյնպէս արա զնոսաԵւ որպէս խոստուկն
Line: 9    
եղեւ՝ նոյնպէս արար զբազումս ՛ի նոցանէ
Line: 10    
առաջի բազում արքայական բանակին, եւ զկէսն
Line: 11    
՛ի նոցանէ յիւրաքանչիւր գեօղս տանել առաջի
Line: 12    
նոցուն ընտանեացն՝ յիւրաքանչիւր դիրս նոյնպէս
Line: 13    
խողխողեալ։ Եա բազում դեղատուս հրամայէր
Line: 14    
սպանանել, քանզի եւ այն աղանդ էր պաշտամանն,
Line: 15    
զոր դեւն ՛ի տարւոջն միում մարդոյ
Line: 16    
հրամայէր տալ եւ սպանանել։ Եւ եթէ այլում
Line: 17    
չկարէր տալ, այնչափ նեղէր դեւն՝ մինչ զի իւրում
Line: 18    
ընտանւոյն եւս տայր զմահադեղն։ Եւ այլ
Line: 19    
եւս աղանդք դիւապաշտութեան. զի մի դեւն կոյր
Line: 20    
առնէր եւ միւսն պիսակ, որք հեղգային առնել
Line: 21    
զպաշտօն չարութեան եւ եթէ զայլ ոք մատնեալ՝
Line: 22    
կախարդութիւն չար դիւացն զնոյն աղէտս կուրութեան
Line: 23    
եւ պիսակութեան ՛ի վեարայ հասուցանէր.
Line: 24    
զորս ՛ի բուռն առեալ թագաւորին՝ չարաչար
Line: 25    
տանջանօք բառնայր յաշխարհէս։ Եւ զայլս
Line: 26    
անգամ ջնջեաց յաշխարհէն Աղուանից, իբրեւ քաջ
Line: 27    
եւ առաքինի մշակ ջերմագութ սիրով խնամ տանելով
Page: 65   Line: 1    
անդաստանաց, զփուշն եւ զորոմն ՛ի բաց
Line: 2    
խլելով, եւ զսերմն բարի սերմանել եւ տարածանել
Line: 3    
առ ՛ի պտղաբերս առնելոյ զերեսնաւորս եւ
Line: 4    
զվաթսնաւորս եւ զհարիւրաւորս։ Յայնժամ բաւական
Line: 5    
եւ առատատուր ողորմածին Աստուծոյ
Line: 6    
հայեցեալ յառնն ամենալաւ բարուցն վայեւլչութիւն,
Line: 7    
եւ տեսեալ թէ որպէս փոյթ ունի առ աստուածային
Line: 8    
կամացն կատարումն, ապա այնուհետեւ
Line: 9    
շնորհեաց ուր ուրեք հոգեւրական եւ անպատում
Line: 10    
գանձ կայր ծածկեալ՝ նշխարք ամենասուրբ
Line: 11    
վկայիցն Քրիստոսի։



Chapter: 19  
Page: 65  
Line: 12 
ԳԼՈՒԽ Ժ՜Թ.

Line: 13 
Յայտնութիւն նշխարաց սրբոյն Զաքարիայի հօրն Յովհաննու
Line: 14 
եւ երանելւոյն Պանդանէոնի, որ վկայեաց ՛ի
Line: 15 
Նիկոմիդիա քաղաքի, զոր տարեալ էր մանկանն Գրիգորիսի
Line: 16 
յաշխարհն Ճբաց։


Line: 17       
Բազում նշանք եւ արուեստք լինէին ՛ի քաղաքն
Line: 18    
անուանեալ Ցռի, ՛ի տեղւոջն յորում երանելի
Line: 19    
վկայիցն Քրիստոսի նխարքն կային. իբրեւ
Line: 20    
ոչինչ ուրուք գիտելով զդիրս նշխարացն սրբոց.
Line: 21    
եւ յաշխարհին հեթանոսք էին, երթեալ ջերմնոտք
Line: 22    
եւ ախտաժետք հող առնուին յեկեղեցւոյն՝ ուր
Line: 23    
նշխարք սրբոյն կային, թէպէտ եւ հեթանոս էին,
Line: 24    
լինէր մեծ բժշկութիւն։ Իսկ ամենաչար Պարսկաց
Line: 25    
պապանձական պաշտօնն՝ զի միշտ հակառակ
Page: 66   Line: 1    
կայր եկեղեցւոյն Աստուծոյ, մտեալ պարսիկ
Line: 2    
մի մոգ, ուր կային սուրբ Զաքարեանց նըշխարքն
Line: 3    
առ ՛ի ծաղր առնելոյ՝ կամէր զպէտս իւր
Line: 4    
վճարել, եւ իբրեւ լուծեալ զխոնջանն՝ աղիքն ՛ի
Line: 5    
վայր թափեալ՝ չարաչար տանջանօք ելանէր ՛ի
Line: 6    
կենցաղոյս։ Զայս նշանսգործութիւն Յունան
Line: 7    
Հոնաց եպիսկոպոսապետ՝ որ ՛ի Մազկթաց աշխարհէն
Line: 8    
էր եւ յոյժ ճշմարտախօս, որ ինքն իսկ
Line: 9    
ականատես եղեալ՝ պատմեաց։ Իսկ ՛ի Հակու,
Line: 10    
ուր երանելեաց վկայից նշխարքն կային, որք
Line: 11    
վկայեցին ՛ի Ցռի առաջի Արգեսացւոյն Պարսկի,
Line: 12    
վանացերիցոյն երեւէր ՛ի տեսլեան գիշերոյ՝ որում
Line: 13    
անուն էր Յակոբ, այր մի աւագաշուք լուսաւոր
Line: 14    
կերպարանօք, եւ միւս եւս մանուկ յարանց՝ նոյնպէս
Line: 15    
ահագին լուսաւոր կերպարանօք, եւ ասէին.
Line: 16    
"Երթ ՛ի Ցռի, եւ ասա գործակալի քաղաքին, որ
Line: 17    
է Խոճկորիկ անուն՝ նախարար յԱղուանից աշխարհէն.
Line: 18    
մեք նմա ցուցանեմք զտեսիլդ. սուրբք
Line: 19    
եմք յեկեղեցւոջն, հանէք դու եւ նաԵւ անփոյթ
Line: 20    
արարեալ երիցոյն. եւ կրկնեալ եւ երեքկնեալ
Line: 21    
նոյն տեսիլ, եւ դարձեալ ՛ի վերջ ընկեցեալ
Line: 22    
անփոյթ առնէր։ Եւ ապա յուժգին անկեալ
Line: 23    
՛ի հիւանդութիւն մերձ ՛ի մեռանիլ՝ եկեալ նոյն
Line: 24    
արք հրեշտակաշուք եւ լուսաւոր կերպարանօք եւ
Line: 25    
ասեն ցերէցն՝ "Է՞ր աղագաւ մեռանիս, գիտե՞ս
Line: 26    
եթէ ոչ". եւ նա ասէ՝ "Ոչ՝ տեարքՆոքա ասեն՝
Line: 27    
"Վասն զի հեստեալ յամառեցար, ոչ չոգար
Page: 67   Line: 1    
՛ի Ցռի առ Խոճկորիկ առնուլ զմեր նշխարս անտի.
Line: 2    
արդ մեռանիս աւադիկԵւ աղաչեալ երիցուն՝
Line: 3    
հայցէր զբժշկութիւն, զի փութով երթեալ
Line: 4    
կատարեսցէ զհրամայեալսն։ Եւ նոցա ձեռն եդեալ
Line: 5    
՛ի վերայ կենդանակիր խաչի նշանաւն՝ եւ
Line: 6    
վաղվաղակի ընդունէր զառողջութիւն, եւ յարուցեալ
Line: 7    
գնայր ՛ի քաղաքն Ցռի։ Եւ գտանէր զԽոճկորիկ,
Line: 8    
որ էր գործակալ ՛ի քաղաքին, եւ նորա
Line: 9    
ոչինչ հարցաքնին արարեալ, այլ որպէս առն
Line: 10    
աբեղայի արար ընդունելութիւն։ Եւ վասն զի ՛ի
Line: 11    
տեսլեանն ասացեալ էր, եթէ Խոճկորիկայ նոյնպէս
Line: 12    
ցուցանեմ զտեսիլդ, երէցն ոչինչ ՛ի վեր
Line: 13    
հանէր զբանն։ Իբրեւ յընթրեացն ՛ի վեր յառնէին,
Line: 14    
երէցն յեկեղեցւոջն հանգչէր հանդերձ երկու
Line: 15    
եւս երիցամբք որք ընդ գործակալին էին, եւ
Line: 16    
Խոճկորին երկու պատանեօք։ Եւ եկեալ նոյն
Line: 17    
արքն նովին ահաւորագոյն կերպարանօք ասեն
Line: 18    
ցԽոճկորիկն. վեր արի, յեկեղեցին երթ, զի
Line: 19    
սուրբքն անդ են՝ երէցն եւ դուք հանէքԵւ
Line: 20    
զարթուցեալ ՛ի քնոյ ասէր. "Ուրեմն ՛ի ժամ վաղ
Line: 21    
չոգար. վասն այսորիկ է տեսիլդ". եւ վաղվաղակի
Line: 22    
անդէն քուն առնոյր. Եւ դարձեալ երեւէր նոյն
Line: 23    
տեսիլ, եւ ասէին՝ "Ոչ եթէ վասն այնորիկ ասացաք,
Line: 24    
եթէ ՛ի ժամ վաղ չոգար, այլ մեր նշխարքն
Line: 25    
կան յեկեղեցւոջն՝ երթ դու եւ երէցն հանէք
Line: 26    
Եւ զարթուցեալ յերկիւղ ահագին, դարձեալ քուն
Line: 27    
առնոյր քաղցրագոյն։ Եւ եկեալ երրորդ անգամ
Page: 68   Line: 1    
նոյն արքն լուսազգեստք՝ յոյժ պայծառ կերպարանօք
Line: 2    
շքեղացեալք. եւ ասեն. "Արի երթ յեկեղեցին,
Line: 3    
եւ տեսանես լոյս մեծ յեկեղեցւոջն, եւ ուշ
Line: 4    
կալջիր լուսոյն, յոր տեղ լոյսն ժողովի, անդանօր
Line: 5    
կան նշխարք սրբոցնԵւ նոյն տեսիլ նոյնպէս
Line: 6    
՛ի նմին ժամուն երիցուն երեւէր։ Եւ յարուցեալ
Line: 7    
երէցն յեկեղեցւոյ ՛ի դուրս ելանէր առ
Line: 8    
Խոճկորիկ գալ, եւ սա առ երէցն ՛ի պատմել զտեսիլն.
Line: 9    
իրերաց դիպեցան եւ խոստովանեցան երկոքեան
Line: 10    
զմի պատճառս, եւ պատմէին զտեսիլն
Line: 11    
իրերաց։ Այնուհետեւ երէցն Յակոբ եւ նախարարն
Line: 12    
Խոճկորիկ եւ երկու եւս այլ երիցունքն՝ որք էին
Line: 13    
ընդ գործակալին, եւ երկու պատանիքն տեառնագրեալ
Line: 14    
զինքեանս կենարար նշանաւ խաչիւն՝ դիմէին
Line: 15    
յեկեղեցին։ Իբրեւ մտին ՛ի գաւիթ մօտ
Line: 16    
առ բեմն, արարեալ երկրպագութիւն առաջի խաչին՝
Line: 17    
հայեցեալ տեսին լոյս սաստիկ յեկեղեցւոջն
Line: 18    
ահաւորագոյն յոյժ։ Եւ յահագին երեւեցելոյ լուսոյն
Line: 19    
ոչ կարէին ՛ի վեր յառնել. եւ պաշտեցեալ
Line: 20    
սաղմոս մի եւ երկու՝ չկարէին յառնել. եւ զերրորդն
Line: 21    
կատարեալ՝ օգնութիւն առեալ յամենազօրէն
Line: 22    
Աստուծոյ, որպէս թէ եկեալ մարդ ոք
Line: 23    
զամենեսին ՛ի վեր առնոյր։ Եւ բոլորեցունց կընքեալ
Line: 24    
զինքեանս նշանաւ խաչիւն՝ ՛ի ներքս յեկեղեցին
Line: 25    
մտանէին՝ լցեալ պայծառագոյն լուսով,
Line: 26    
եւ պաշտէին մինչեւ ցառաւօտն. եւ ընդ այգանալն
Line: 27    
ժողովել սկսանէր լոյսն բովանդակ ՛ի բեմ անդր,
Page: 69   Line: 1    
եւ երթեալ միաբանէր ՛ի տեղին՝ ուր երանելի
Line: 2    
վկայից Քրիստոսի նշխարքն կային։ Եւ ՛ի սպառ
Line: 3    
լուսոյն զօրէն ճրագի մերթ լուցանէր եւ մերթ
Line: 4    
անցանէր ՛ի վերայ տեղւոյն՝ ուր սուրբ նշխարքն
Line: 5    
կային, մինչեւ նշանակէին զտեղին։ Եւ ապա բացեալ
Line: 6    
գտին զնշխարս երանելեացն։ Եւ գիր ՛ի
Line: 7    
վերայ զայս օրինակ. "Ես Գրիգորիս բերի զայս
Line: 8    
սուրբս Զաքարիա՝ զհայր Յովհաննու, եւ զՊանդալէոն
Line: 9    
երանելի, որ վկայեաց ՛ի Նիկոմիդիա
Line: 10    
քաղաքիԵւ առեալ լուանային եւ օծանէին
Line: 11    
զնշխարս սրբոցն անոյշ իւղովք։ Եւ կնքէր Խոճկորիկ
Line: 12    
իւրով մատանեաւ, եւ ինքն դեսպան ձիւվ
Line: 13    
առ բարեպաշտ արքայն Աղուանից հասանէր, եւ
Line: 14    
պատմէր զերեւումն մեծագոյն նշանացն։ Իսկ աստուածասէր
Line: 15    
թագաւորին յոյժ ցնծալից ուրախութեամբ
Line: 16    
զուարճացեալ կանխէր յաղօթս եւ ՛ի
Line: 17    
բարերարութիւնս մեծին Աստուծոյ. գոհանայր
Line: 18    
զմեծագոյն տուեցելոց պարգեւաց։ Եւ անդէն
Line: 19    
վաղվաղակի ժողովէր զեպիսկոպոսս եւ զվանականս
Line: 20    
եւ զանապատաւորս. մեծապէս կատարէր
Line: 21    
զյիշատակ սրբոցն, աղքատաց առատապէս առնէր
Line: 22    
ողորմութիւն. զեպիսկոպոսս եւ զերիցունս
Line: 23    
զգեցուցանէր պատուական հանդերձիւք, եւ զՄանասէ
Line: 24    
զիւր դրան երէցն՝ որ էր յոյժ հաւատարիմ,
Line: 25    
եւ հանդերձ իւր պաշտօնէիւք տէրունեան
Line: 26    
խաչին նշանաւ, խնկովք եւ զանազան ծաղկովք,
Line: 27    
եւ անթիւ ժողովոց բազմութեամբ՝ օրհնեալ փառաւորէր
Page: 70   Line: 1    
հոգեւորական երգովք ՛ի ձեռն առաքինասէր
Line: 2    
նահատակացն զՅիսուս Քրիստոս զճշմարիտն
Line: 3    
Աստուած։ Եւ այնուհետեւ զանազան թագաւորական
Line: 4    
զգեստիւք յարմարեալսպաս սրբոցն
Line: 5    
կազմէր, ոսկւով եւ արծաթով եւ ակամբք պատուականօք։
Line: 6    
Եւ հրամայէր առնել խորան փայտեղէն
Line: 7    
ծալածոյ շիկակարմիր կազմել մորթով եւ սպիտակ
Line: 8    
կտաւովք. եւ ՛ի ներքոյ դրուագել զհանգըստարանս
Line: 9    
սրբոցն եւ զբոլոր կտակարանաց կայեան։
Line: 10    
Եւ Շուշանիկ աշխարհատիկինն Աղուանից՝
Line: 11    
յոյժ հաւատացեալ եւ բարեսէր կին, զիւր մեծագոյն
Line: 12    
խորանն հրամայեաց ՛ի շիկակարմիր խորանի
Line: 13    
սրբոց ՛ի վերայ հարկանել եկեղեցաբար, յորում
Line: 14    
պաշտօնեայքն եւ թագաւորն եւ յոլովք ՛ի ժողովըրդենէ
Line: 15    
կային ՛ի ներքոյ, որ ՛ի ջերմին հով
Line: 16    
առնէր ՛ի սուրբ խորանին եւ յանձրեւաբեր խոնաւէն
Line: 17    
ցամաք պահէր։ Եւ բեժ կտաւով զմեծ խորանաւն
Line: 18    
շուրջ որմած փակաբար պատեալ՝ յորում
Line: 19    
բանակն արքունի ՛ի ներքս մտեալ ՛ի ժամ
Line: 20    
պաշտամանն առաջի խաչին եւ երջանիկ վկայիցն
Line: 21    
Քրիստոսի, երկրպագութեամբ մաղթէր զԱստուած
Line: 22    
եւ ունկն դնէր Աստուածաշունչ գրոց։ Եւ քանզի
Line: 23    
միշտ ընդ իւր առեալ զնշխարս երանելեացն,
Line: 24    
հրամայէր դեսպակ առնել յանուն սրբոցն՝ նոյնպէս
Line: 25    
շիկակարմիր մորթով կազմեալ, եւ սպիտակազգեստ
Line: 26    
պատուական կտաւով ՛ի վերայ յարմարեալ, եւ խաչ
Line: 27    
ոսկեղէն ՛ի պատուականագոյն ականց՝ զանուն
Page: 71   Line: 1    
թագաւորին ոսկեգործ քանդակով ՛ի վերայ գրեալ,
Line: 2    
զոր ՛ի վերայ դեսպակին հարեալ կնգնէին, եւ
Line: 3    
յարքունի ապաստանէ սպիտակ ձիս ընտրեալս՝
Line: 4    
որ իւր յոյժ սիրե ի եւ պատուական երեւէին, եւ
Line: 5    
զագի ձիոցն կարմիր ներկուածով տայր յարմարել,
Line: 6    
եւ պաշտակս յայտ արարեալ սրբոցն դեսպակե
Line: 7    
եւ ձիոցն սպաս ունելոյ. եւ մի ինչ ունել
Line: 8    
դեսպակին՝ բայց միայն զսուրբսն եւ զԱւետարանն
Line: 9    
հանդերձ այլ եւս Աստուածաշունչ գրովք։
Line: 10    
Եւ սայլ հրամայէր կազմել սպիտակ եզամբք
Line: 11    
լծելովք, որ զխորան սրբոցն բառնայցեն. եւ երիցունս
Line: 12    
բազումս եւ սարկաւագունս եւ գրակարդացս,
Line: 13    
եւ փսաղտս պահէր յարքունի դրանն, որք
Line: 14    
միշտ ՛ի տուէ եւ ՛ի գիշերի պաշտեալ սպաս ունէին
Line: 15    
սրբոցն։ Եւ յորժամ չու լինէր բանակին՝
Line: 16    
յառաջ սրբոց դեսպակն ելանէր առաջի սպիտակազգեաց
Line: 17    
կտաւով ծածկեալ, եւ ոսկեխաչ ՛ի վերայ
Line: 18    
դեսպակին թագաւորական թագով, գունակ
Line: 19    
գունակ կերպասուցն փողփողելով սպիտակ ձիովք
Line: 20    
եւ զպուրս թագաւորական թիեացն կազմեալ թագիւ,
Line: 21    
եւ բազմութիւն պաշտօնէիցն առաջի եւ զկնի
Line: 22    
դեսպակին խաչ ՛ի ձեռին, սաղմոսանուագ երգով
Line: 23    
բարեբանէին զԵրրորդութիւնն ՛ի մի զօրութիւն։
Line: 24    
Եւ ապա դեսպակ աշխարհատիկնոջն եւ տիկնունի
Line: 25    
գունդն զհետ նորա։ Եւ յորժամ բանակել կամէին,
Line: 26    
յառաջ սրբոցն հարկանէր շիկակարմիր խորանն
Line: 27    
եւ խաչ ոսկի ՛ի վերայ. եւ ապա սպիտակ
Page: 72   Line: 1    
մեծ խորանն ՛ի վերայ նորա, յոր եկեալ սուրբքն
Line: 2    
մեծաւ զգուշութեամբ՝ անուշագոյնք խնկովք
Line: 3    
ծխեցելովք, եւ քաղցրաձայն սաղմոսանուագ երգովք
Line: 4    
՛ի հանգստարանն մտանէին. եւ ապա արքունական
Line: 5    
խորանն՝ եւ այլ եւս զանազան պսակք
Line: 6    
արքունեացն հարեալ կազմէին։ Եւ ինքն թագաւորն
Line: 7    
հանդերձ թագուհեաւն եւ բոլոր բանակօքն
Line: 8    
կանխէր զցայգ եւ զցերեկ յաղօթս եւ ՛ի փառաբանութիւնս
Line: 9    
սրբոցն, եւ զի ոչ ունէր մանուկ
Line: 10    
աստուածասէր եւ բարեպաշտ թագաւորն՝ վանականաց
Line: 11    
ուխտադրութեամբ աղաչէր զԱստուած ՛ի
Line: 12    
ձեռն սրբոցն, զի շնորհեսցէ նմա զաւակ։ Եւ
Line: 13    
մարդասէրն Աստուած՝ այս է՝ մատակարար բարեաց,
Line: 14    
լուեալ աղօթից նորա՝ շնորհէր նմա զաւակ
Line: 15    
արու. եւ խնդութեամբ ընկալեալ զպարգեւսն
Line: 16    
յԱստուծոյ ՛ի ձեռն սրբոց վկայիցն դնէր
Line: 17    
անուն մանկանն՝ Պանդալէոն, եւ հրամայէր սնուցանել
Line: 18    
ընդ երկիւղիւն Աստուծոյ՝ միշտ առաջի
Line: 19    
ամենասուրբ վկայիցն Քրիստոսի երկրպագութեամբ
Li